פֿאַראַיאָרן האָט דער תּל־אָבֿיבֿער „ה. אַרויסגעגעבן אַ לידער־זאַמלונג פֿונעם דיכטער גרשון ווײַס. Par exemple, « אַלט־נײַע לידער פֿאַר דעם איין־און־צוואַנציקסטן יאָרהונדערט‟, איז בלויז 28 זײַטלעך, נאָר האָט אַן אוניקאַלן טעם, N'hésitez pas à nous contacter.
ווען איך האָב צום ערשטן מאָל געעפֿנט די דאָזיקע אויסגאַבע, האָט מיך גלײַך פֿאַרחידושט דער אימאַזש, אַז דער באַראַן (אַן ער־שעפּס), וועלכער פֿיגורירט אין דער מעשׂה וועגן דער עקידת־יצחק, ווי ער דערקלערט אינעם ליד אַליין, איז „חנום דער ווידערמענטש־אָפּגאָט‟. אַ פּלוצעמדיקע אַסאָציאַציע… און נישט קיין צופֿעליקע!
אינעם אַלט־מיצרישן פּאַנטעאָן איז טאַקע דאָ אַזאַ פֿיגור, וואָס זײַן נאָמען לייענט זיך ווי „כנום‟. פֿאַרשריבן זײַן נאָמען אויף אַ כּמו־לשון־קודשדיקן אופֿן, כּדי אונטערצושטרײַכן די אוראַלטקייט פֿונעם דאָזיקן אָפּגאָט, אַ מענטש אַ באַראַן. דער עקדה האָט אַבֿרהם אָבֿינו מבֿטל געווען די דאָזיקע עבֿודה־זרה… צי נישט? זיך מיט די ווערטער „און זיי זײַנען געגאַנגען ווײַטער‟. Il s'agit d'une question de temps. האָבן באַשטעטיקט, אַז בערך מיט 2,500 יאָר צוריק איז אין דער מיצרישער אינדזל־שטאָט עלעפֿאַנטינע אָנגעגאַנגען אַ סיכסוך צווישן די אָרטיקע דינער פֿונעם שעפּס־קולט און ייִדן, וועלכער האָבן דאָרט אויפֿגעשטעלט אַן אייגענעם בית־המיקדש.
אין „פּרקי־אָבֿות‟ שטייט געשריבן, אַז יענער באַראַן איז געווען צווישן די זאַכן און באַשעפֿענישן, וואָס זענען באַשאַפֿן געוואָרן בײַם סאַמע סוף פֿון די ששת־ימי־בראשית, ווערט ער אין דער ייִדישער טראַדיציע טאַקע באַטראַכט ווי עפּעס אַ מיסטישע חיה. דערמאָנט אינעם ליד, איז גענוג גוט באַקאַנט. דעה, אַז די עקדה־מעשׂה איז פֿאָרגעקומען אינעם חודש ניסן, אונטער C'est vrai.
אָט אַזעלכע קייטן פֿון היסטאָרישע און סימבאָליש־פֿילאָסאָפֿישע פֿאַרבינדונגען בויען זיך, ווען מע Je vous conseille de le faire. זײַן פּאָעזיע איז פֿול מיט ניט־טריוויאַלע קבלה־אַסאָציאַציעס און אויך, ווי עס וואַרפֿט זיך אין די אויגן, מיט פּסיכאָ־אַנאַליז: « אַ לולבֿ און אתרוג טרעפֿן זיך… ער גרין מיט חשק, זי העל און רונד‟. אינעם נאָכוואָרט דערציילט דער דיכטער, אַז אין די לעצטע דרײַסיק יאָר האָט ער געאַרבעט ווי אַ „פּסיכאָטעראַפּיסט אין פֿאַרשידענע Il s'agit d'une question de 1970. ניו־יאָרקער פֿאָרשטאָט.
אין ווײַסעס וועלטלעכער משפּחה האָט מען אויף ייִדיש נישט גערעדט. 1977 האָט ער זיך געלערנט אין דער אינטענסיווער , 2008 אָנגעהויבן אָנגעהויבן פּובליקירן זײַנע ייִדישע לידער אינעם זשורנאַל « אויפֿן שוועל‟. דאָזיקן זשורנאַל, האָט מיר איבערגעגעבן, אַז דער דיכטער וווינט אין איר שטאָט טינעק, ניו־דזשערזי, האָב איך זיך מיט אים Oui.
גרשון ווײַס האָט מיר איבערגעגעבן, אַז איצט איז ער אויף פּענסיע Il s'agit d'une question de temps et d'argent. איז גאַנץ מעגלעך אַז ער וועט אַרויסגעבן נאָך אַ זאַמלונג. איידער ער האָט זיך אויסגעלערנט ייִדיש, האָט ער געשריבן פּאָעטישע ווערק אויף ענגליש, אָבער הײַנט וויל ער שאַפֿן פּאָעזיע דווקא אויף דער ייִדישער שפּראַך, און דווקא צונויפֿשמעלצן זײַנע „צוויי אָבסעסיעס – רעליגיע און פּסיכאָלאָגיע‟.
אין עטלעכע לידער, דערקלערט ווײַס, האָט ער געוואָלט אויסשילדערן די תּנ״כישע פּערסאָנאַזשן ווי קאָמפּליצירטע עמאָציאָנעלע מענטשן, נישט סתּם „מאָראַלישע אַרכעטיפּן‟. דער דיכטער דערקלערט אויף ייִדיש: „דאָס ליד פֿליסט אַרויס פֿון דעם געמישט מיט פּערזענלעכע געדאַנקען און פֿראַגמענטן פֿון דעם דיכטערס קולטורעלער (מסתּמא, פֿילקולטורעלער) ירושה‟ זײַנע באַליבטסטע. N'hésitez pas à nous contacter. Oui.
ווײַס האַלט, אַז „אַ ריינע ייִדישקייט איז אוממעגלעך‟. קדמונים אָן האָבן ייִדן זיך פֿאַרבונדן מיט די מיצרים, כּנענים, גריכן און אַנדערע פֿעלקער, זענען געווען באַקאַנט מיט זייערע רעליגיעס און ממילא עפּעס דערפֿון געשעפּט. אויך מסכּים. וואָס זענען גובֿר פֿאַרשפּרייטע קולטורעלע סטערעאָטיפּן, און העלפֿן שאַפֿן בריקן צווישן פֿאַרשיידענע קולטורן און צוגאַנגען Vous êtes en train de le faire.
