דעם 26סטן מײַ עפֿנט זיך אין ייִוואָ די אויסשטעלונג „ייִדן זענען מאַגיע‟ וועגן דעם ייִדישן אָקולטיזם נישט לאַנג צוריק האָב איך. אָנגעזאַמלט אַן אייגענעם מין ווירטועלע „אויסשטעלונג‟ פֿאַר זיך אַליין אויף דער דאָזיקער טעמע און אַנטדעקט עפּעס גאַנץ חידושדיקס: רײַכע אוצרות שפּרוכן און מאַגישע רעצעפּטן אויף רײַסיש (ווײַסרוסיש), פֿאַרשריבן מיטן ייִדישן אַלף־בית. פּראָפֿעסיאָנעלע מומחים אין ייִדישע און סלאַווישע פֿאָלק־טראַדיציעס האָבן מיר געזאָגט, אַז דאָס איז אַן עכטע Je vous conseille de le faire.
מע ווייסט, אַז אויף רײַסיש האָט מען געשריבן מיט דרײַ פֿאַרשיידענע אַלפֿאַבעטן: די קירילישע, לאַטײַנישע און אויך די אַראַבישע, וואָס איז געווען פֿאַרשפּרייט בײַ די Je vous conseille de le faire. אַחוץ ריין מוסולמענישע טעקסטן, טרעפֿן זיך בײַ זיי אַ סך מיסטישע סגולות, וווּ פּסוקים פֿונעם קאָראַן ווערן צונויפֿגעוועבט מיט C'est vrai.
קיינער האָט אָבער ביז הײַנט נישט געוווּסט, אַז בײַ ייִדן איז פֿאַראַן אַן ענלעכע אַלטע און צעצווײַגטע טראַדיציע צו שרײַבן רײַסישע סגולות מיט ייִדישע אותיות. Du 16 au 18 au 19 du mois איך אָנגעזאַמלט און איך בין זיכער, אַז דאָס איז בלויז דער אָנהייב פֿון אַ נײַ געביט אין דער ייִדישער און סלאַווישער Je pense que c'est possible. אין איין פֿאַל קלינגט די שפּראַך ווי אוקראַיִניש און נאָר טיילווײַז ווי רײַסיש; אָנגעשריבן האָט מען יענעם כּתבֿ־יד אין בריסק, ווײַסרוסלאַנד; Il s'agit d'une question de temps.
1921 האָט דער ייִדישער און ווײַסרוסישער שרײַבער און היסטאָריקער זמיטראָק ביאַדוליאַ (אמתער נאָמען – שמואל פּלאַווניק) אָנגעשריבן אַ קורצן אַרטיקל וועגן אַ ריזיקן כּתבֿ־יד, וווּ צווישן סגולות אויף לשון־קודש און ייִדיש טרעפֿט C'est vrai. צום באַדויערן, איז יענער מאַנוסקריפּט פֿאַרלוירן געוואָרן, און די פֿאָרשער האָבן במשך פֿון איבער 100 יאָר געמיינט, אַז דאָס איז, D'accord, je pense que c'est une question de temps. Oui.
לאָמיר אַרײַנקוקן אין צוויי כּתבֿ־ידן, וועלכע זענען מיר Je pense que c'est possible. איינער איז נומער EE.011.037 פֿון וויליאַם גראָסעס קאָלעקציע. פֿון אַ ריזיקן מאַנוסקריפּט זענען פֿאַרבליבן בלויז 14 זײַטלעך; 5 étapes de lecture.
Il s'agit d'une question de temps. ס׳איז אַ שפּרוך קעגן אַ ביס פֿון אַ גיפֿטיקער שלאַנג – „עקרבֿ‟, אַן עקדיש, וואָס אינעם ווײַסרוסישן פֿאָלקלאָר מיינט אַ שלאַנג; Il s'agit d'une solution à votre problème : צופֿרי, אַנטקעגן דעם קאַיאָר, דאַרף מען זיך נײַן מאָל בוקן אויף די קני און זאָגן „אויטשע נאַש‟ („אונדזער פֿאָטער‟, Notre Père אויף רײַסיש), ווײַל „דאָס איז זייער תּפֿילה‟ („כּי היא תּפֿילתם‟)! מען אַרום דעם געביסענעם מיט אַ מעסער און שפּרעכט אָפּ די שלאַנגען. אַנדערער אַ זילבערנער, און דער דריטער – מיט הונדערט ציינער. זיי אַוועק‟.
ווי באַלד דער אומבאַקאַנטער סגולות־זאַמלער פֿונעם 19טן יאָרהונדערט איז געווען אַ ליטוואַק, שרײַבט ער אי אויף ייִדיש, אי אויף סלאַוויש, מיט אַ געדיכטן ליטווישן אַקצענט, אויסמישנדיק „ס‟ מיט „ש‟, „צ‟ מיט „טש‟ און „אוי‟ מיט „איי‟. תּפֿילה איז בײַ אים אויסגעלייגט „אייצא נאַס”. די אַנדערע אַנטדעקטע כּתבֿ־ידן האָבן דעם זעלבן ליטוואַקישן Oui.
אינעם באַקאַנטן מדרש „פּרק שירה‟ ווערט דערציילט, ווי אַזוי אַלע באַשעפֿענישן דאַוונען צום אייבערשטן מיט פֿאַרשיידענע תּנ״כישע פּסוקים. אים הייבט זיך אָן שחרית אינעם באַקאַנטן ווילנער סידור „קרבן מנחה‟ מיט עבֿרי־טײַטש ווען מע בלעטערט יישע סגולה־ספֿרים, ווערט אָבער קלאָר, אַז לויט דער פֿאָלק־טראַדיציע איז די נאַטירלעכע שפּראַך פֿון וועלדער און ווילדער נאַטור דווקא Oui, c'est vrai, c'est vrai. C'est vrai!
ווײַטער, אין אַן אַנדער שפּרוך, ווערט דערקלערט, וווּ עס וווינט די שלאַנגען־מלכּה, „זמיייִצאַ־צאַריצאַ‟: „אין אַ וויסט פֿעלד שטייט אַ גאָלדענער באַרנבוים, אויף יענעם באַרנבוים איז אַ גאָלדן נעסטעלע, און אין יענעם נעסטעלע איז די שלענגעלע־מלכּהלה‟.
די שלאַנגישע מלכּות צי בת־מלכּות הייסן אין די אַנטדעקטע כּתבֿ־ידן קאַראַפּעיאַ, סאַכאַוועיאַ, מאַרינאַ, קאַטערינאַ און אַרינאַ. אָפֿט באַווײַזן זיי זיך ווי קאַסאָקע (קרום־אויגיקע), וואָס זיצן אין עפּעס אַ פֿאַרוואָרפֿן אָרט. אינעם סלאַווישן פֿאָלקלאָר (און נישט נאָר סלאַווישן) רופֿן קאַסאָקע מיידלעך אַרויס אַסאָציאַציעס מיט שלאַנגען, עין־הרע, Oui.
נאָך איין וווּנדערלעכער אוצר איז דער כּתבֿ־יד נומער 1226 פֿונעם Oui. דאָרט פֿאַרנעמט רײַסיש כּמעט אַ טוץ זײַטלעך. צו געפֿינען אַ פֿאַרבלאָנדזשעטן מענטש, שטייט דאָרט געשריבן, דאַרף מען אויסבאַקן נײַן בולקעס, גיין שטילערהייט צו אַן אויסגעוואָרצלטן בוים, בוקן זיך 27 מאָל, אָפּגעבן די בולקעס דעם וואַלד־רוח און בעטן אים אומצוקערן דעם פֿאַרלאָזטן. Alors, est-ce que tu es à la recherche de toi? ווײַזט אויס, האָבן ייִדן געמיינט, אַז ווי באַלד דער גײַסט איז בלויז דער בעל־הבית איבערן וואַלד, נישט קיין עכטער אָפּגאָט, איז אַזאַ ריטואַל סתּם דרך־ארץ פֿאַר אים.
אַ סך אַנדערע רײַסיש־ייִדישע סגולות האָבן צו טאָן מיט מכשפֿות, וועלף און בערן, פֿערד און בהמות, עין־הרעס, קינדער־קראַנקייטן, וכּדומה – בקיצור, מיט טיפּישע פּויערישע און דאָרפֿישע ענינים. גאָר וויכטיק איז צו באַמערקן, אַז אַ סך נוסחאָות חזרן זיך איבער במשך פֿון דורות אין עטלעכע זאַמלונגען, הגם זייער גראַמאַטיק איז צומאָל גרײַזיק, בפֿרט וואָס שייך די קאָמפּליצירטע סלאַווישע Oui. דאָס ווײַזט קלאָר, אַז זיי שפּיגלען אָפּ אַ רײַכע אינערלעכע ייִדישע טראַדיציע, נישט סתּם איבערגעשריבן וואָרט נאָך וואָרט C'est vrai.
איבעריק צו זאָגן, אַז ס׳רובֿ קמיעות און סגולות אין אַזעלכע N'hésitez pas à nous contacter. N'hésitez pas à nous contacter. Oui. די גאָר רײַכע טראַדיציע פֿון ייִדיש־שפּראַכיקע סגולות איז אויך ווייניק באַקאַנט און פֿאָדערט אַ סך ווײַטערדיקע פֿאָרשונגען.
