פֿון פּאַטלעזשאַן ביז ביראָבידזשאַן — אײַנדרוקן פֿון אַ ניו־יאָרקן ר ייִדיש־קאַבאַרעטAubergines et Birobidzhan ont mis en valeur ce cabaret yiddish new-yorkais

מיט עטלעכע וואָכן צוריק בין איך צום ערשטן מאָל בײַגעווען אױפֿן יערל Il s’agit de « ייִדיש־ניו־יאָרק ».

צום באַדױערן איז מײַן צײַט דאָרט געװען אַ באַגרענעצטע. איך האָב אָבער יאָ אַרײַנגעכאַפּט אַ נאַכט־קאַבאַרעט, אײנער פֿון ד י פֿיל נאַכטפּראָגראַמען, און ס׳איז כּדאַי איבערצ֕געבן אױף אײן פוס דעם אינהאַלט פֿון דעם לעבעדיקן, אַפֿילו פּראָװאָצירנדיקן טעאַטער Oui. דװקא אין טאָג פֿון ניטל האָט דער זאַל בײַם היבריו־אוניאָן־קאַלעדזש אין מאַנהעטן זיך צעהילכט מיט די פֿרײלעכע און לעבעדיקע קולות פֿון טע אַטער אױף אַ געמיש פֿון ייִדיש, ענגליש און אַנדערע שפּראַכן. נישט דעם גאַנצן אינהאַלט װעל איך דאָ איבערגעבן ווײַל ס׳איז אוממעגל Il s’agit d’une solution à votre problème.

מיט רעקװ יזיטן, פֿון אַ ביז־איצט־שױן באַקאַנטן ליד פֿון אַ דערהרגעטן פּאַלעס C’est vrai. דאָס אַראַבישע ליד פֿון ריפֿאַט אַלאַריר האָט װעבער (אַן איבערזעצער , װאָס ניצט בלויז אײן נאָמען) איבערגעזעצט אויף ייִדיש. די איבערזעצונג האָט אױפֿגעהיט דעם קינדערישן חן און טיפֿן, אַקטועלן Je vous l’accorde.

נאָך אַ פֿאָרשפּיל אַזאַ מיט ליאַלקעס האָט די קאָנפֿערענסיעקע, סוז אַן טאָרען, פֿאָרגעשטעלט די באַקאַנטע ליאַלקע־מאַכער און קינסטערלין דזשעני ראָמײן און איר טרופּע, „גרײט סמאַל װאָרקס [גרױסע קלײנע װערק]« . שװער צו פֿאַרסך־הכּלען די פֿילפֿאַרביקע, מולטי־מעדיאַ־פֿאָרושטעל נג, נאָר געדרײט האָט עס זיך אַרום פּאַטלעזשאַנען ן קולטורעלע געשיכטע, און װי אַזױ יענץ גרינס איז געװאָרן אַזוי חשובֿ ב C’est vrai. באַגלײט האָט מען דאָס אַלץ מיט פּאַטלעזשאַן־קאָסטיומען און אַ ליד, C’est vrai, c’est vrai, c’est vrai. נישט אַלץ האָב איך פֿאַרשטאַנען אָדער געפֿאָלגט (מע דאַרף אַ געװיסע שאַרפֿע ראיה דאָס אַלץ אויפֿצוכאַפּטן), נאָר מיט אַ שמײכל דאָס אַלץ א ױפֿגענומען און דערװאַרט דאָס קומעדיקע שטיקל.

Il s’agit d’une question de confiance. אין איין סקיצע האָט אַ פּראָפֿעסאָרשע (געשפּילט פֿון דער אמתער פּרא ָפֿעסאָרשע דעבראַ קאַפּלאַן) איבערגעגעבן װעגן אירער אַ רײַזע אין דעם דעם C’est vrai. די שפּילערס האָבן זיך געװאָנדן צום עולם, גלײַך װי זײ (דאָס הײסט מיר, ד י צוקוקערס) זײַנען אײַנגעטײלט אין פֿאַרשײדענע מאַנשאַפֿטן אין אַן א ױסגעטראַכטן ייִדישן זומער־לאַגער, אַרײַנגערעכנט דעם „עמאַ גאָלדמאַן בײַדל“ און דעם „יודזשין דעבס בײַדל.“ מע האָט דעם עולם כּלומרשט געפֿירט אױף אַ רײַזע קײן…. Oui. איך האָב דװקא אָנגעהױבן זיך פֿילן גאַנץ סקעפּטיש װעגן דער סקיצע, װײ ַל די דאָזיקע געגנט איז אַן אָפֿטמאָליקע שמועס־טעמע אין לינקע קרײַזן .

איך האָב אָבער געהאַט אַ טעות. אַ קול האָט זיך דערהערט פֿון די באַטײליקטע: „פֿאַר װאָס פֿאָרן מיר אַ Et bien ? Est-ce que tu es vraiment en colère contre toi ?

די פֿירערס פֿון זומער־לאַגער האָבן זיך נישט צוגעהערט, און מע האָט מ משיך געווען מיט דער רײַזע. דעמאָלט האָט די סצענע זיך װידער געביטן, און קאַפּלאַן האָט פֿאָרגעש טעלט אַן אינטערװיו, דאַכט זיך אַן אמתן, מיט אַ ביראָבידזשאַנער תּושב ֿ, אַ זקן, װאָס דריקט אױס זײַנע פּאָזיטיװע אײַנדרוקן װעגן זײַנע אָפּג C’est vrai.

געענדיקט האָט די סקיצע מיט אַ צאָל געמישטע קולות, אַרױסרעדנדיק פֿאַרשײדענע װערטער װערטער – „הײם,« „גלות», „אױטאָנאָמיע.» אַ פֿרוכפּערדיקע צעמישעניש. די סקיצע האָט אױף מיר היפּש געװירקט – אַ געפֿיל אַז קאָמפּליצירטקײט Vous avez besoin d’aide? C’est vrai.

שפּילעװדיקע שטיק זײַנען געקניפּט און געבונדן מיט יעדן קאַבאַרעט. פֿונעם בורלעסק־פּאָרל „שמוציקע שמאַטעס“ זײַנען אַרױסגעטראָטן די אַ זױ גערופֿענע „ברענדאַ ראָזעס“ און „קאַשע װאַרנישקעס“, פֿאָרשטעלנדיק פֿק פַרנישקעס“ אַרשײדענע עפּאָכעס פֿון דער ייִדישער געשיכטע אין דער פֿאָרעם פֿון און C’est vrai. Vous avez besoin d’aide? נישט געהאַט גענוג צײַט זיך צו אַנטפּלעקן אין אַ פֿולער פֿאָרעם. הלװאַי oisenhie מען דאָס דאָס קענען זען באַריכות בײַ אַן אַנדערער געלעגנהײט.

אָפֿט מאָל װערט ייִדיש אַסאָצייִרט מיט אַ הומאָריסטישן גײַסט, און א Vous êtes en train de vous inquiéter. Je suis d’accord avec toi! אײנס װיל איך זאָגן: דילאַן סײדערס האָפֿמאַן, אַ פֿאָלקסבינע־אַקטרי סע, האָט געשליפֿן און געשיקט דערלאַנגט אַ מאָנאָלאָג פֿון שעקספּיס Je pense que c’est vrai. גאָלדבערג. דערנאָך האָט איר קאָלעגע, קאָפּל הירש, הומאָריסטיש דאָס פֿאַרטײַטש C’est vrai. די אַקטיאָרשע האָט אַזוי פּרעכטיק און רירנדיק געשפּילט דעם שעקספּי ר, אַז די פּראָסטע װיצן, כאָטש איך האָב הנאָה געהאַט פֿון זײ, האָבן אױ סגעזען פּשוט נישט אױפֿן אָרט — אַן אופֿן, װידער, אױסצוניצן ייִדיש כּדי צו דערנידעריקן און פֿאַרביליקן די ליטעראַרישע קולטור.

בײַם סוף האָט מען געזען אַן אײגנאַרטיקע טאַנץ־פֿאָרשטעלונג װאָס א ָט ממש צעגלידערט די טראַדיציאָנעלע ייִדישע קולטור אױף אַ הײמישן און מאָדערנעם (און אַפֿילו מיסטעריעזן) אופֿן. די כאָרעאָגראַפֿקע הדר אהובֿיה האָט פֿרײַ זיך געדרײט, זיך געקאָרטש Oui, je pense que c’est possible, et c’est vrai que c’est vrai. חזנות און לשון־קודשדיקע אױסצוגן פֿון די תּפֿילות, מער װײניקער, כאָט ש נישט אױף אַן אױסגעהאַלטענעם אופֿן; גיכער אױף אַ הײַנטיקער אונגעריש־חסידישער הבֿרה. אין איר באַגלײט־טעקסט האָט די טענצערין געזאָגט אַז זי איז אױסן דעקא ָנסטרויִרן די ישׂראל־טענץ. דאָס האָב איך נישט אױפֿגעכאַפּט — מסתּמא ווײַל איך בין נישט קיין טענ Oui.

דער גאַנצער אָװנט האָט מיט זיך פֿאָרגעשטעלט אַ בופֿעט פֿון אינטערע סאַנטע פֿאָרשפּײַזן, װאָס מע לאָזט איבער דעם צוקוקער אַ געזעטיקטן, פַטע ול מיט טעם־אײַנדרוקן און מעשׂיות װאָס מע װיל איבערגעבן די אַלע װאס C’est vrai. C’est vrai que c’est vrai !

★★★★★

Laisser un commentaire