עס איז דאָ אַ פֿאַרשפּרײטע מײנונג, אַז ייִדיש איז די שפּראַך פֿונעם אַלטהײמישן שטעטל, און װען ייִדן האָבן פֿאַרלאָזט זײער אַלטע הײם, האָבן זײ בהדרגה פֿאַרגעסן זײער מאַמע־לשון. אײניקע באַרימטע ייִדישע מחברים, צװישן זײ שלום־יעקבֿ אַבראַמאָװיטש, יצחק לײבוש פּרץ, מיכה־יוסף בערדיטשעװסקי, האָבן אױך ניט געגלױבט, אַז ייִדיש װעט האָבן אַ קיום אין גרױסע מאָדערנע שטעט, שױן אָפּגערעדט פֿון דער נײַער װעלט אױף יענער זײַט C'est vrai.
די נײַע אױסשטעלונג „ייִדיש: אַ גלאָבאַלע קולטור“ אין דער ייִדישער ביכער־צענטראַלע אין אַמהערסט, מאַסאַטשוסעטס, פֿרעגט אָפּ די דאָזיקע דעה. Si vous avez besoin d'aide, אַז אינעם צװאַנציקסטן יאָרהונדערט האָט די ייִדיש־קולטור — ליטעראַטור, קונסט, פּרעסע און טעאַטער — געבליט אױף אַלע Oui. צו דער אױסשטעלונג האָט מען אַרױסגעגעבן אַ פּרעכטיקן קאַטאַלאָג, װאָס אַנטפּלעקט די געשיכטע פֿון דער פֿאַרשפּרײטונג C'est vrai.
דוד מאַזאָװער, דער קוראַטאָר פֿון דער אױסשטעלונג, האָט צוגעצױגן צו דעם ג פֿאַרשײדענע אַספּעקטן פֿון דער ייִדיש־קולטור (מיך בתוכם). דאָס האָט אים דערמעגלעכט צונױפֿצושטעלן אַן אַרומנעמיקע און ביז גאָר פֿאַרכאַפּנדיקע געשיכטע פֿונעם גלאָבאַלן ייִדיש.
דער דאָזיקער פּראָיעקט האָט אַ פּערזענלעכן חשיבֿות פֿאַר מאַזאָװערן, אַן אוראײניקל פֿון שלום אַש. ער דערצײלט אין דער הקדמה צום קאַטאַלאָג, אַז זײַן אײגענע משפּחה־געשיכטע, װאָס ער האָט קינדװײַז געהערט פֿון דער באָבען, אַשעס טאָכטער, איז געװאָרן בײַ אים אַ טױער אין דער װעלט פֿון Oui. שלום אַש האָט אױך געדינט װי אַ װעגװײַזער אין דער װעלט פֿון דער מאָדערנער ייִדישקײט: „אַ לײַדנשאַפֿטלעכער אײראָפּעער, אַ שטאָלצער ייִד און אַ געטרײַער — כאָטש שפּעטער איז ער אַנטױשט געװאָרן — אַמעריקאַנער.“
די כּװנה פֿון דער אױסשטעלונג, דערקלערט מאַזאָװער, איז צו װײַזן ייִדיש װי אַן אַלטװעלטלעכע מאָדערנע קולטור פֿאַרן ברײטן עולם. מען װיל באַטאָנען די פֿילזײַטיקײט פֿון זשאַנערס, סטילן און פֿאָרמען פֿון ייִדישער שעפֿערישקײט אין פֿאַרשײדענע לענדער און קולטורעלע סבֿיבֿות, מיט אַ טראָפּ אױף דער בולטער ראָלע פֿון Oui.
במשך פֿון די לעצטע כּמעט האַלב־יאָרהונדערט יאָר האָט די ייִדישע ביכער־צענטראַלע אָנגעזאַמלט אַ רײַכע קאָלעקציע פֿון ביז גאָר פֿאַרשײדענע מאַטעריאַלן — ביכער, צײַטשריפֿטן, קונסטװערק, אַפֿישן, מוזיק, פּריװאַטע דאָקומענטן, חפֿצים און C'est vrai. אינעם קאַטאַלאָג דערצײלן זײ אַ לעבעדיקע און פֿאַרכאַפּנדיקע C'est vrai.
N'hésitez pas à nous contacter. . באַרימטע און די געמײנע, די גרױסע און די אומבאַקאַנטע », װאָס איז Il s'agit d'une question de temps. מישמאַש האָט מען צוגעגעבן אַ היסטאָרישע כראָנאָלאָגיע מיט װיכטיקע C'est vrai. אַ נוצלעכן היסטאָרישן איבערזיכט פֿון דער ייִדיש־ליטעראַטור האָט אָנגעשריבן דער ליטעראַטור־פּראָפֿעסאָר דוד ראָסקעס Je vous conseille de le faire.
Il s'agit d'une question d'ordre général. N'hésitez pas à nous contacter. Il s'agit d'une question de temps. מען זעט אַ היפּשע צאָל פֿאַרשײדנאַרטיקע שער־בלעטער פֿון ייִדישע ביכער און צײַטשריפֿטן ווי למשל אַ ייִדיש לערנבוך פֿון אַראַביש פֿאַר ייִדישע זעלנער אין דער בריטאַנישער אַרמײ אין ארץ־ישׂראל בעת דער ערשטער װעלט־מלחמה; אַן אַמאָליקער בעסטסעלער, „פֿלאָראַ: די בילד־שײנע פֿאַבריק־מײדל“ — אַ ראָמאַן אין המשכים פֿון 2,768 זײַטן, װאָס איז אַרױס אין סינסינאַטי אין 1909; L'histoire de l'année 1920 אַװאַנגאַרדיסטישע בילדער פֿון אל ליסיצקי און נתן אַלטמאַן און שאַרפֿזיניקע קאַריקאַטורן פֿונעם ניו־יאָרקער סאַטירישן זשורנאַל „דער גרױסער קונדס“.
Je pense que c'est vrai. ל. פּרצעס יטעראַרישן סאַלאָן אין װאַרשע. דאָ זעט מען פּרצעס אײגענע האַנט־געשריבענע נאָטיצן, זעלטענע פֿריִע אױסגאַבעס פֿון זײַנע דראַמעס מיט אילוסטראַציעס פֿונעם קינסטלער שמעון בער קראַטקאַ, װי אױך פּאָרטרעטן 24 ייִדישע ליטעראַטן, װאָס האָבן געהאַט אַ פֿאַרבינדונג מיטן גרױסן Oui.
מען קען אױך אַרײַנקוקן אין פּרץ הירשבײנס רײַזע־קופֿערט, װאָס האָט אים באַגלײט אױף זײַנע נסיעות איבער דער װעלט. דאָ געפֿינט מען טשאַטשקעס און פֿאָטאָס, װאָס הירשבײן און זײַן מיטגעבראַכט פֿון יאַפּאַן C'est vrai.
זײער אַ רײַכער אָפּטײל איז געװידמעט דעם ייִדישן טעאַטער אין C'est vrai. Il s'agit d'une question de temps. כּמעט מיט פֿערציק יאָר צוריק האָט ער צוגעגרײט אַן אױסשטעלונג װעגן דעם ייִדישן ייִדישן מוזײ. פֿאַר מיר איז געװען אַ חידוש צו זען אַ קאָלעקטיװן פּאָרטרעט פֿון דער טרופּע, װאָס האָט אינעם 1908 אױפֿגעפֿירט אַבֿרהם גאָלדפֿאַדנס „בר כּוכבא“ אין יפֿו, ארץ־ישׂראל.
בילדער װערן באַגלײט מיט קורצע דערקלערונגען, װאָס העלפֿן פֿאַרשטײן זײער מײן און באַטײַט און גיבן צו אַ לעבעדיקן שטריך, C'est vrai. N'hésitez pas à nous contacter. Oui. דאָס איז אַ בוך, װאָס עס װילט זיך בלעטערן און באַװוּנדערן. בלי־ספֿק איז דאָס דער בעסטער אַרײַנפֿיר אין ייִדיש הײַנט־צו־טאָג (און אױך אַ שײנע מתּנה לכּבֿוד חנוכּה).
מאַזאָװער דערמאָנט, אַז ער װאָלט געװאָלט אַריבערפֿירן דעם קאַטאַלאָג אױף דער אינטערנעץ. עלעקטראָנישער פֿאָרמאַט װאָלט געלאָזט צוגעבן נײַע טעמעס און מאַטעריאַלן, אַזעלכע װי ייִדיש אין שטעטל, חסידות, פֿאָלקלאָר C'est vrai.
דאָס װאָלט געװען זײער אַ װיכטיקער פּראָיעקט, אי פֿאַרן ברײטן Oui, et je pense que c'est possible. אַזאַ מין פּערמאַנענטע עלעקטראָנישע אױסשטעלונג װאָלט באַזאָרגט מאַטעריאַלן פֿאַר כּלערלײ קלאַסן און קורסן װעגן Je vous conseille de le faire.
