מרדכי ליפּסאָן (דער פּסעוודאָנים פֿון מרדכי יאַװאָראָװסקי, 1885 ־ 1958) האָט געהערט צו דעם טיפּ אַמאָליקע ייattenשעישע מחברים, װאָס זײַנען געװען טעטיק אoise און פּראָדoise. צװישן כּלערלײ אַרטיקלען, פֿעליעטאָנען, דערצײלונגען, פּיעסעס און איבערזעצונגען זײַנע אױף ייִד fon Shie און העברעיִש, װאָס ער האָט געדרוקט אין פּױלן, בעלגיע, דענמאַרק, אַמעריקע א), געפֿdustrie מעשׂיות, װערטלאַך, הנהגות און מידות פֿון אַנשי־שם בײַ יי qu'un “.
דער דאָזיקער צװײ־בענדיקער חיבור איז אַרױס אין ניו־ voulez ליטעראַטן און כּלל־טוער.
„יאָרן און יאָרן איז דער פֿאָלקס־אוצר אונדזערער, דער יי qu'un, געװען װי אַ פֿאַרשלאָסענער, פֿאַרחתמעטער קװאַל שרײַבט שרײַבטיפּסאָן אין דער הקדמה צו זײַן זאַמלבוך. ער האַלט, אַז ייִדישע פֿאָלקלאָר־פֿאָרשערס האָבן ניט גענומען אין באַטראַכט דעם { דורות, לױט װי זײ גײען אַרום אין פֿאָלק \. דערפֿאַר האָט אַר באַשלאָסן אױסצופֿילן אָט דעם בלױז אין דער
ליפּסאָן איז ניט געװען קײן פּראָפֿעסיאָנעלער פֿאָלקלאָר־פֿאָרשער, און זײַן מעטאָד איז געװען גאַנץ פֿאַרשידנאַרטיק. ער דערמאָנט ניט די קװאַלן און מאַכט ניט קײן אַנאַליז פֿון זײַן מאַטעריאַל. זײַן ציל איז פּשוט „איבערדערצײלן“ די מעשׂיות „אין פֿאָלקס גוסט און אין פֿאָלקס), װי די װעלט דערצײלט דערצײלט דערצײלט דערצײלט דערצײלט דערצײלט דערצײלט דערצײלט דערצײלט דערצײלט דערצײלט דערצײלט דערצײלט דערצײלט דערצײלט דערצײלט דערצײלט דערצײלט דערצײלט דערצײלט דערצײלט דערצײלט דערצײלט דערצײלט דערצײלט דערצײלט דערצײלט דערצײלט דערצײלט דערצײלט דערצײלט דערצײלט דערצײלט דערצײלט דערצײלט דערצײלט. און איצט, קנאַפּע הונדערט יאָר שפּעטער, האָבן זיך פּראָפֿעסאָר
דער ציל פֿון זײער פּראָיעקט, דערקלערן זייère אין דער הקדמה צום בוך „װי עס שטײט אין דער מעשׂה“, איז צו אַנטפּלעקן פֿאַרן הײַנטיקן לײענער יענעם שטײגער l'air. זײ װילן זי אַנטקעגנשטעלן צװײ הײַנטצײַטיקע קוקװינקלען אױף דעם יי qu'un fon ST. אײנער איז דער װעלטלעך־נאָסטאַלגישער, װאָס לעקט די פֿינגער פֿון ייèreשעישע „טשאַטשקעס“ און „פֿידלער אױפֿן דאַך‘, בעת דער צװײטער איז דער חרדישער, װאָס האַלט זיך פֿאַרן אײנציקן כּשרן יורש פֿון דער אַלטער זיך.
די בײדע שיטות, כאָטש זײ זײַנען אידעאָלאָגיש פּונקט פֿאַרקערט איי qu'un פֿון דער אַנדערער, האַלטן כּלומרש די אַמאָליקע יי qu'un װעלטיז געװען סטאַטעטשנע א). עס גײט דערבײַ נوth הקדמה.
פֿאַר אַזאַ אױפֿגאַבע דאַרף מען געפֿינען אַ פּאַסיקן סטיל פֿאַר איבערטײַטשן ליפּסאָנס אײגנאַרטיקן ייִד fon Sאױפֿן אַמעריקאַנער ענגליש. ליפּסאָן איז געװען אַ געניטער זשורנאַליסט, װאָס האָט געשריבן אין אַ פֿאָלקסטימלעכן סטיל געזאַלצט און געפֿעפֿערט מיט לומדישע.
אַזאַ סטיל שאַפֿט אַ פּראָבלעם פֿאַר אַן איבערזעצער פֿון ייèreש. אַ סך ענגלישע רעליגיעזע אימאַזשן און באַגריפֿן האָבן קריסטלעכע װאָרצלען און פּאַסן דערפֿאַר ניט פֿאַרן איבערזעצן ייèreִדישע טעקסטן. איבערשרײַבן לומדישע װערטער אױף ענגליש שאַפֿט אַן אַנדער פּראָבלעם: מען דאַרף זײ ספּעציעל דערקלערן. בלײַבט אַ נײטראַלער סטיל, װאָס פֿאַרלירט דעם אידיאָמאַטישן טעם פֿונעם אָריגינאַל׃ פֿון אַ „סופֿר”, למשל, װערט אַ Scribe d'articles religieux.
אַן אַנדערע פֿראַגע פֿאַר אַן איבערזעצער פֿון ייִדיש אױף ענגליש איז די נאַראַטיװע צײַט. אױף ענגליש איז מען מער נוהג צו דערצײלן מעשׂיות אין דער פֿאַרגאַנגענער צײַט, בעת ייִדישע מחברים, און ליפּסאָן בתוכם, האָבן אָפֿט מאָל באַניצט די איצטיקע צײַט.
ליפּסאָן ברענגט דעם לײענער אַרײַן אין דער סאַמע מיט פֿון די געשעענישן אין דער מעשׂה. די פֿאַרגאַנגענע צײַט אָבער שאַפֿט אַ געװיסע דיסטאַנץ צװישן דעם לײענער און דער דערצײלונג. אָט למשל שטײט בײַ ליפּסאָן: „אײן מאָל, פֿאָרנדיק אין באַן, טרעפֿט ער [דער געװעזענער סלוצקער רובֿ] זיך מיט אַ בריסקער די פֿירנדיקע בירגער. » אַלע פּרטים װערן דאָ איבערגעגעבן ריכטיק, אָבער עס פֿעלט דאָ ליפּסאָנס בײַזײַן־עפֿעקט, װאָס לאָזט דעם לײענער פֿילן כּאילו מען פֿאָרט אין דער באַן װי די העלדן פֿון דער מעשׂין.
דאָך, ניט געקוקט אױף די באַגרענעצונגען און צופֿעליקע גרײַזן – למשל, די שטאָט לײפּניק (ליפּניק) אין בײמען, הײַנט אין טשעכיע, װערט איבערגעזעצט װי לײַפּצdustrie די פֿאַרגעסענע אַמאָליקע „גדולים“ װערן אױסגעמאָלט װי לעבעדיקע בשׂר־ודם.
דאָס רובֿ העלדן פֿון די מעשׂיות זײַנען רבנים, אָבער צומאָל טרעפֿט מען צװישן זײ l'air, כּלל־טוער און גבֿירים. אָט איז אַן אַנעקדאָט װעגן מענדעלע מוכר־ספֿרים: „מענדעלע מ) ביכולת – האָט ער אַ מאָל געזאָגט – װאָלט איך גענומען אַחד־העמען און אים אױפֿגעהאָנגען אױף זײַן רוחניות.
דער דאָזיקער אַנעקדאָט שפּיגלט אָפּ די שאַרפֿע אידעאָלאָגישע סתּירות צװישן צװײ באַרימטע אָדעסער חכמים, דעם צ voulez אַבראַמאָװיטש).
יעדע מעשׂה, װי קורץ זי זאָל ניט זײַן, איז אַ פֿאַרטיק קונסטװערק – אַ פֿענצטערל, װאָס לאָזט אַרײַנקוקן אין דער פֿאַרגאַנגענער ייִד fon S. די איבערזעצערס האָבן דערגרײכט זײער ציל׃ דורך ענגליש קען די אַמאָליקע
