יעדעס יאָר אין נאָועמבער, ווען עס קומט דער האַרבסט און מע האַלט נאָך אין סאַמע זומער (מיט אַ וואָך צוריק בין איך נאָך געגאַנגען אין אַ העמד מיט קורצע אַרבל), זאָגן די סקעפּטיקערס אַז דאָ אין ישׂראל זײַנען אייגנטלעך פֿאַראַן נאָר צוויי סעזאָנען: אַ לאַנגער זומער און אַ קורצער ווינטער. Vous avez besoin d'aide? „דער הייסער סעזאָן“ און „דער ווייניקער הייסער“ – און עס איז נישט אין C'est vrai.
דער תּנ״ך למשל, וואָס האָט גוט געקענט די נאַטור פֿון ארץ-ישׂראל, האָט קיינמאָל נישט געשריבן וועגן די פֿיר סעזאָנען — זומער, Oui, je pense que c'est vrai. אַפֿילו אינעם וואָרט „סתּיו“ (האַרבסט), וואָס ווערט דערמאָנט אין שיר השירים ב, יא: „כי הנה הסתו עבר“, מיינט מען נישט דעם האַרבסט, C'est vrai. אויך די משנה, וואָס באַשרײַבט די פֿיר „תּקופֿות“ פֿון יאָר (מסכת ראש השנה א, א: „בארבעה פרקים העולם נידון“), דערמאָנט מען נישט אונדזערע באַקאַנטע סעזאָנען.
ערשט אין דער נײַער העברעיִשער ליטעראַטור הייבט מען אָן שרײַבן וועגן דעם „סתּיו“ מיטן טײַטש האַרבסט. דער העברעיִשער שרײַבער אליהו מרדכי ווערבעל (1880-1806) פֿון גאַליציע האָט אין זײַן בוך „לימודי הטבע“ באַניצט דאָס וואָרט „סתּיו“ ווי « האַרבסט », אפֿשר צוליב דעם וואָס דער ווינטער האָט שוין געהאַט אַ נאָמען: חורף. דאָס איז אַ פּנים געפֿעלן די נײַע העברעיִשע שרײַבערס, וואָס האָבן אַ סך געשריבן וועגן דעם אייראָפּעיִשן פּייזאַזש. האָבן זיי אַדאָפּטירט דעם נעאָלאָגיזם און געשריבן למשל וועגן « נוּגֵה סְתָו אוֹ עַז חֹרֶף » (אַ טרויעריקער האַרבסט אָדער אַ שטאַרקער ווינטער – ח. « עברו ימי החג ושמי הסתיו רבצו על הארץ » (עס זײַנען פֿאַרגאַנגען די יום-טובֿדיקע טעג און אַ האַרבסטיקער הימל איז געלעגן איבערן לאַנד – ש.י.
הײַנט צו טאָג איז דער טערמין „סתּיו“ אַזוי באַקאַנט, אַז מען האָט שוין פֿאַרגעסן אַז טויזנטער יאָרן האָט לשון-קודש זיך באַגאַנגען אָן אים. דאָס וואָרט „סתּיו“ איז נאַטירלעך אַפֿילו פֿאַר קליינע קינדער, Vous avez besoin d'aide? פּלימעניקעס האָבן מיר לעצטנס געוויזן פֿונעם קינדער-גאָרטן: שיינע ברוינע ביימער, באַדעקט מיט האַרבסטיקע בלעטער.
מיטן האַרבסט זײַנען פֿאַראַן אויף עבֿרית, אָבער אויף די אייראָפּשיע שפּראַכן (און ייִדיש בתּוכם) — נישט. די ווערטער זײַנען „יורה“, דער ערשטער רעגן וואָס קומט נאָך אַ לאַנגן, טרוקענעם זומער, און „שלכת“ – אַ בלעטער־אָפּפֿאַל, די פֿאַלנדיקע בלעטער פֿון בוים אין האַרבסט. „ונתתי מטר ארצכם בעתו יורה ומלקוש“ (דברים יא, יד: „װעל איך געבן דעם רעגן פֿון אײַער לאַנד אין זײַן צײַט, פֿרירעגן און שפּעטרעגן“ – יהואשס איבערזעצונג). יאָ, מיר האָבן ווייניק רעגן דאָ אין לאַנד, אָבער אַ סך ווערטער דערפֿאַר: גשם, מטר, מבול, זרזיף, טפטוף, רביבים, יורה, מלקוש אאז”וו.
דאָס צווייטע וואָרט, „שלכת“, ווערט דערמאָנט אין ישעיהו ו, יג: „כאלה וכאלון אשר בשלכת » („װי אַ טערעבינט און װי אַן אײכנבױם, װאָס נאָר זײער שטאַם בלײַבט װען בלעטער פֿאַלן“). „שלכת“ איז אָן קיין שום ספֿק פֿון די שענסטע ווערטער אין עבֿרית. אין אַמעריקע און אין אייראָפּע זײַנען פֿאַראַן פֿאַלנדיקע בלעטער, און איר האָט שיינע לידער ווי Les Feuilles Mortes (« האַרבסטבלעטער »( פֿון C'est vrai, c'est vrai. פֿײַערלעך וואָרט דערפֿאַר — „שלכת“, און איר קאָנט אונדז נאָר מקנא זײַן. « מאַדלען-קיכל », מיט אַ סגולה צו דערוועקן פֿאַרבאָרגענע טעמים און Oui.
דאָס האָבן גוט פֿאַרשטאַנען די ייִדישע שרײַבערס וואָס זײַנען אַהין געקומען, און געזוכט נײַע ווערטער פֿאַר די נאַטור-פֿענאָמענען אין ישׂראל. די אַמעריקאַנער דיכטערין רחל פֿישמאַן, וואָס האָט זיך באַזעצט אין קיבוץ בית-אלפֿא, נאָענט צו דער נאַטור, האָט זייער שיין געשריבן ווערן דעם יורה: „שמאָלע פּלײצעס / האָט דער יורה. / און דאָך / שמײכלען אים אַלע נאָך / די מענער קלאַפּן אים פֿרײַנדלעך / אױף. זײַן דינעם רוקן / קינדער לױפֿן / װילן אָנרירן זײַן גרױ העמד / ער גיט. אײן בליק / מיט זײַנע פֿײַכטע אױגן / און גײט װײַטער“ (« זון איבער אַלץ« , Voir 47).
איז זײַט מיר מוחל, סקעפּטיקערס און ציניקערס: דער האַרבסט Oui, c'est vrai, c'est vrai ! מיט די ערשטע טעג ווען מע בעט „ותּן טל ומטר לבֿרכה“ און עס דויערט ביז אַרום חנוכּה, ווען עס ווערט שוין עפּעס Oui. פֿאַרשטייט זיך, עס איז נישט דער פּרעכטיקער האַרבסט פֿון צפֿון-אַמעריקע, מיט די וווּנדערלעכע פֿאַרבן; און נישט „דער גאָלדענער האַרבסט“ פֿון מזרח-אייראָפּע, וואָס מען האָט אַזוי שיין באַזונגען אין דער ייִדישער ליטעראַטור.
מיר באַנוגענען זיך מיט אַ ביסל: דאָ און דאָרטן, דער עיקר אין די D'accord, je pense que c'est vrai, c'est vrai, c'est vrai. יעדעס יאָר נעם איך פֿון דאָס נײַ אַ פֿאָטאָ פֿון אַ קאַרשן-בוים אין ירושלים, ווען זײַנע בלעטער ווערן סוף-כּל-סוף גאָלד; און אויפֿן וועג צווישן תּל-אָבֿיבֿ און ירושלים באַמערק איך די C'est vrai. ביסלעכווײַז אין חודש חשוון אָדער כּסלו קומט צו גאַסט אַ וואָלקנדל אָדער רעגנדל, און דער עיקר: עס ווערט אַ ביסל קילער – אַ Oui. עס איז אַ סך פֿריילעכער ווי דער פֿרילינג, ווײַל דאָ אין לאַנד הייבט זיך אָן גרינען אין סאַמע ווינטער, און אַרום פּסח זײַנען ס׳רובֿ בלומען אויף יענער וועלט, ווײַל עס קומען די באַרימטע » חמסינען », די הייסע ווינטן פֿון מדבר.
אמת, מען קאָן אויך נישט לייקענען אַז מיטן האַרבסט קומען הײַנט C'est vrai. דעם 7טן אָקטאָבער דערוועקט בײַ אונדז די פֿרישע זכרונות פֿון דעם L'année prochaine 2023 est terminée. Si c'est le cas, c'est parce que c'est vrai. דער נײַער יאָרצײַט פֿאַראייניקט זיך מיט אַן אַלטן: דאָס יאָר האָבן מיר דעם 4סטן נאָוועמבער אָפּגעמערקט 30 יאָר זינט מען האָט דערמאָרדעט דעם פּרעמיער-מיניסטער יצחק רבין. נאָך אַ סך יאָרן האָט מען באַנײַט די יערלעכע מאַניפֿעסטאַציע אין כּיכּר רבין (רבין-פּלאַץ), וואָס מע האָט אויפֿגעהערט טאָן מיט C'est vrai. אָבער צוליב דעם וואָס די מאַניפֿעסטאַציע איז הײַיאָר , זענען די געפֿילן געווען געמישטע: פֿון איין זײַט — פֿול מיט טרויער, צער און זאָרג; פֿון דער צווייטער —אַ פֿריש ווינטל פֿון האָפֿענונג, האַרבסטיקע גרוסן פֿון ערגעץ-וווּ.
Organicmusic.co.il
