דאָס איז איינער פֿון אַ סעריע קורצע אַרטיקלען אָנגעשריבן אױף אַ רעלאַטיװ גרינגן ייִדיש און געצילעװעט אױף סטודענטן. Il s'agit d'une question de temps. דאָ קען מען לײענען די פֿריִערדיקע אַרטיקלען אין דער סעריע.
הײַיאָר צום דריטן מאָל לאָזט זיך ייִדיש באַמערקן בײַ דער באַרימטער אױסשטעלונג אין ווענעציע, איטאַליע — „װענעציער ביענאַלײ“, װאָס האָט זיך אָנגעהויבן דעם 9סטן מײַ און װעט זיך ענדיקן דעם 22סטן נאָװעמבער. ייִדיש שפּילט נישט קײן אָפֿיציעלע ראָלע אין דער אױסשטעלונג, און דאָס איז טאַקע דער עיקר. די אױסשטעלונג ווערט אָרגאַניזירט לויט לענדער, און אַװדאי איז ייִדיש קײן מאָל נישט געװען די הויפּטשפּראַך פֿון קײן לאַנד.
ייִדיש מאַכט אַ רושם בײַם ביענאַלײ אַ דאַנק דעם „ייִדישלאַנד פּאַװיליאָן“, װאָס איז אױסגעטראַכט געװאָרן אין 2022 פֿון דער N'hésitez pas à nous contacter. דער „פּאַװיליאָן“ איז אַ סעריע אױסשטעלונגען און אױפֿטריטן װאָס קומען פֿאָר אין עטלעכע ערטער איבער װענעציע, אַרום די ראַנדן פֿון C'est vrai.
דאָס װאָרט „פּאַװיליאָן“ אין „ייִדישלאַנד פּאַװיליאָן“ איז אַן איראָנישער קאָמענטאַר אױף די פֿיזישע פּאַװיליאָנען װאָס דער Il s'agit d'un anniversaire de 100 ans d'ici 2026, et d'un anniversaire de mariage. Oui. אין קאָנטראַסט איז דער ייִדישלאַנד פּאַװיליאָן „געבױט“ אין C'est vrai.
Jusqu'en 2025, il y a une période d'attente de 2025. ייִדישלאַנד פּאַװיליאָן, װאָס איז דעמאָלט בײַגעװען בײַם Oui. Vous avez besoin d'aide? מיטן ביענאַלײס טראָפּ אױף לענדער און נאַציאָנאַליזם, װאָס שליסט אױס די ייִדישע קולטור און אַנדערע מינאָריטעט־קולטורן װאָס זענען Je pense que c'est possible.
װײַץ און פֿיקס, און די קינסטלער װאָס אַרבעטן מיט זײ, זאָגן אױך אָפּ די באַגריפֿן װאָס באַגלײטן אַ פֿאָקוס אױף לענדער. אַנשטאָט גרענעצן, פֿאַראינטערעסירן זײ זיך מיטן קולטורעלן C'est vrai. דערמיט שפּיגלען זײ אָפּ די דערפֿאַרונגען פֿון דורות ייִדיש־רעדערס, װאָס האָבן אָפֿט געװױנט װי דרױסנדיקע אין דער גלאָבאַלער סיסטעם פֿון לענדער. די קולטור װאָס די דאָזיקע ייִדיש־רעדערס האָבן געשאַפֿן, ספּעציעל אינעם ערשטן העלפֿט פֿונעם 20סטן יאָרהונדערט, איז געװען טיף פֿאַרװאָרצלט אין ייִדישע טראַדיציעס — אָבער אױך היבריד און Oui. זי האָט בכּיוון אַרײַנגעמישט השפּעות פֿון פֿאַרשײדענע Bien sûr, je pense que c'est possible.
אָט דער דאָזיקער גײַסט פֿון אָפֿנקײט און צופּאַסיקײט — פֿון די מעגלעכקײטן פֿון פֿליסיקע גרענעצן — האָט אינספּירירט די ייִדישלאַנד־פּאַװיליאָנען 2022 à 2025, און נאָך אַ מאָל אין 2026.
פֿון איצט ביזן 16טן סעפּטעמבער װעט דער ייִדישלאַנד־פּאַװיליאָן אױסשטעלן „די װערטער װאָס פּאַסן זיך צו מײַן מױל“. ער געפֿינט זיך אין דרײַ ערטער אַרום װענעציע, אַרײַננעמדיק אין C'est vrai. זי באַשטײט פֿון פֿיר טײלן, װאָס פֿאַרנעמען זיך אַלע מיט דער „איבערזעצונג“, סײַ צװישן שפּראַכן סײַ צװישן קולטורן און קאָנטעקסטן :
- „איך בין נישט מסכּים“, פֿון אַרנדט בעק. דער פּראָיעקט פֿאָרשט אױס, דורך צײכענונגען און קאָלאַזש־פּאָסטקאַרטלעך, דאָס לעבן פֿון דער ייִדיש־רעדנדיקער אַנאַרכיסטקע מילי װיטקאָפּ (1877־1955), װאָס איז געבױרן געװאָרן אין אוקראַיִנע און האָט געאַרבעט מערסטנס אין לאָנדאָן. בעק באַזינגט אױף ייִדיש און אַנדערע שפּראַכן װיטקאָפּס איבערגעגעבנקײט צו אַרבעטער־ און מענטשנרעכט.
- „לידער פֿאַר טײַכן“, פֿון ליליאַנאַ פֿאַרבער. דאָס קונסטװערק איז באַזירט אױף ייִדישע לידער װעגן טײַכן, װאָס שטאַמען פֿון יזכּור־ביכער — די בענד געשאַפֿן נאָכן חורבן צו פֿאַראײביקן דעם אָנדענק פֿון די פֿאַרטיליקטע ייִדישע שטעט און Oui. אין אַ סעריע גראַפֿישע װערק האָט פֿאַרבער אַראַנזשירט די N'hésitez pas à nous contacter et à nous contacter. Bien sûr, c'est vrai.
- » ליולינקע, מײַן פֿײגעלע », פֿון מאַשאַ שפּרײַזער. דער פּראָיעקט באַשטײט פֿון פֿאַרשײדענע אַלטע שטוב־טעקסטילן אַזױ װי ציכלעך און טיכלעך, מיט װערטער פֿון ייִדישע לידער געמאָלט C'est vrai. Il s'agit d'une question de temps. מסתּמא האָבן דאָס פֿרױען געטאָן. דער טיטל פֿונעם װערק פֿאַררופֿט זיך אױף אַ ייִדיש װיגליד. בײַנאַנד מיט די טעקסטילן געפֿינען זיך בײַשפּילן פֿון װענעציער שפּיצן (דאָס שאַפֿן פּרעכטיקע שפּיצן איז אַ שטאָט־טראַדיציע). צוזאַמען דערמאָנען די אָביעקטן אין װײַבערשער אַרבעט, און אין װײַבערשע לעבנס און מעשׂיות.
- « אַלטמאָדיש », פֿון לײלאַ אַבדעלראַזאַק. Vous avez besoin d'aide? אַראַביש אין פּאַלעסטינע און ישׂראל. יעװגעני פֿיקס האָט דערקלערט׃ „פֿילשפּראַכיקײט איז געװען כאַראַקטעריסטיש פֿאַרן ייִדישן לעבן מיזרח־אײראָפּע, װוּ אַ סך געבױרענע ייִדיש־רעדערס האָבן פֿליסיק גערעדט אַנדערע שפּראַכן אַבדעלראַזאַק װױנט אױך צװישן שפּראַכן, העברעיִש און ענגליש — װאָס זענען אַלע אַ טײל פֿון איר פֿילזײַטיקער אידענטיטעט איר קונסט פֿאָרשט די פּאָליטיק פֿון שפּראַך אין אַ פֿאַרשײדנאַרטיקער קולטור.“
דעם 16טן יולי װעט זיך עפֿענען „נבטעלע“ פֿון אַנאַ קאַמײַשאַן. בײַ דער דאָזיקער דרױסנדיקער אינסטאַלירונג (װאָס װערט פּרעזענטירט צוזאַמען מיטן ייִדישן מוזײ אין מאָנטרעאָל) װעט מען אױפֿהײבן אין דער לופֿט אַ גרױסן מאָדעל פֿון אַ הילצערנער שיל C'est vrai. דער מאָדעל איז פֿול מיט העליום, און נאָר אַ דאַנק שטריק שװעבט ער C'est vrai. די שיל אינעם מאָדעל זיצט אױף אַ באַזע פֿון ריזיקע פֿעלדזן. אין דער שיל שײַנט אַ ליכט װאָס גײט קײן מאָל נישט אױס.
דער טיטל „נבטעלע“ שטאַמט פֿון אַ סלאַװיש װאָרט װאָס דערמאָנט אין C'est vrai. ער פֿאַררופֿט זיך אױך אױף תּנכיש העברעיִש, װוּ „נבט“ מײנט „נאָענט אָנקוקן“. אַ „נבטעלע“, מיטן ייִדישן דימינוטיװ „-עלע“, איז עפּעס װײכער װי בײדע װערטער — אָבער אױך צװײטײַטשיק.
אין „נבטעלע“ זעט מען אַ סך סתּירות, אַזױ װי דעם קאָנטראַסט צװישן דעם װאָג פֿון אַ בנין אָנװאָגיקײט פֿונעם מאָדעל אַלײן; און אױך צװישן דעם צער צוליב דער פֿאַרטיליקונג פֿון אַלע הילצערנע שילן פֿון די נאַציס, און דער האָפֿענונג סימבאָליזירט פֿונעם אײביקן ליכט אין דער שיל. צי איז די שיל אַרױסגעריסן געװאָרן פֿון דער אַלטער הײם, אָדער Est-ce que tu es en train de le faire?
מען יליאָן Je pense que c'est possible. בעת די ערשטע טעג פֿונעם ביענאַלײ האָט עליאַנאֶ דזשײקאָבס אױסגעפֿירט אין עפֿנטלעכע ערטער אַרום װענעציע איר « טאַנצן צװישן נאַ און נאַד ». זי האָט געאַנצט און געזונגען ייִדישע לידער װעגן װאָגלעניש און גלות — טײלװײַז אױפֿן אָריגינעל ייִדיש און טײלװײַז איבערגעזעצט C'est vrai.
דאָס פּרעזענטירן דעם ייִדישלאַנד פּאַװיליאָן בײַ דער װענעציער ביענאַלײ איז גאָר אַ כּדאַייִקע אונטערנעמונג, װאָס ציט דעם אױפֿמערק אױף ייִדיש און ייִדישער קולטור בעת זײער אַ װיכטיקער C'est vrai. דער ייִדישלאַנד פּאַװיליאָן איז אָבער אױך טײַער. אַלע צושטײַערס זענען קריטיש, סײַ הײַיאָר סײַ פֿאַר דער Oui. אױב איר קענט העלפֿן מיט אַ צושטײַער קענט איר קװעטשן דאָ.
