די סאָװעטיש־ייִדישע קולטור איז געװען עסטעטיש אָדער אידעאָלאָגיש פֿילזײַטיק, לכל־הפּחות אין משך פֿון די ערשטע פּאָר C'est vrai. דאָס איז דער עיקר־טעזיס פֿון דער װאָגיקער שטודיע „רױטע ייִדן: דער ייִדיש־סאָװעטישער קולטור־פּראָיעקט“ פֿון דער ליטעראַטור־פֿאָרשערין דאַריע װאַכרושאָװאַס (אוניװערסיטעט פֿון מינכען).
N'hésitez pas à nous contacter. הערן די פֿאַרשײדענע שטימען אינעם אַלגעמײנעם כאָר פֿון Je pense que c'est possible.
ווי האָבן אָט די פֿיגורן פֿאַרשטאַנען די צוקונפֿטיקע ייִדישע Comment ça ? װי אַזױ האָבן זײ בדעה געהאַט צונױפֿצוברענגען ייִדישקײט און Et toi ? װוּ שטײט די סאָװעטישע ייִדישע קולטור אױף דער ייִדישער Et si ? דאָס זײַנען די פֿראַגן, װאָס װאַכרושאָװאַ באַהאַנדלט.
זי גיט זיך ספּעציעל אָפּ מיט לינגװיסטישע פּרטים — טערמינען, מעטאַפֿאָרן, אימאַזשן — װאָס מען האָט גענוצט אין די קריטישע C'est une bonne idée. דערבײַ באַטראַכט זי ניט נאָר די מער באַקאַנטע ליטעראַרישע Bien sûr, il faut savoir que c'est possible.
מיקײט פֿונעם Je vous conseille de le faire. Vous avez besoin d'aide? דער צוקונפֿט פֿון ייִדיש אין סאָװעטן־פֿאַרבאַנד, װאָס מען האָט Il s'agit d'une année 1920.
Il s'agit d'une question de temps. אינעם ערשטן באַטראַכט װאַכרושאָװאַ כּלערלײ עסטעטישע מאַניפֿעסטן און קינסטלערישע פּראָגראַמען פֿון ייִדישער קולטור, װאָס מען האָט אַרױסגעגעבן נאָך דער ערשטער װעלט־מלחמה אין קיִעװ, מאָסקװע, לאָדזש, װאַרשע און בערלין.
N'hésitez pas à nous contacter. רײַזע־פֿאַרצײכענונגען « דרײַ הױפּטשטעט » (1934). N'hésitez pas à nous contacter. אַספּעקטן פֿון סאָװעטישע ליטעראַרישע איבערזעצונגען אױף ייִדיש Il s'agit d'une question de temps.
די יאָרן נאָך דער ערשטער װעלט־מלחמה זײַנען געװען אַ בלי־תּקופֿה פֿון ייִדישן אַװאַנגאַרד אין ליטעראַטור און קונסט. אין װאַרשע זײַנען דערשינען די זשורנאַלן „רינגען“, „אַלבאַטראָס“, « כאַליאַסטרע », « די װאָג » ; אין בערלין — « מילגרױם » ; אין קיִעװ — דיאַלמאַנאַכן „אײגנס“ און „אױפֿגאַנג“. לרובֿ האָבן די דאָזיקע פּובליקאַציעס ניט לאַנג געדױערט, אָבער זײ האָבן געמאַכט דרײסטע פּראָקלאַמאַציעס װעגן דער רעװאָלוציע C'est vrai.
למשל, אינעם ערשטן נומער פֿון דער סאָװעטישער קאָמוניסטישער צײַטונג „דער עמעס“ דעם 7טן נאָװעמבער 1920 האָט פּרץ מאַרקיש פֿאַרעפֿנטלעכט אַן אַרטיקל „אױף די װעגן פֿון ייִדישער דיכטונג“. עס איז מערקװירדיק, באַמערקט װאַכרושאָװאַ, װאָס דער דאָזיקער מאַניפֿעסט פֿון דער נײַער סאָװעטישער ייִדישער פּאָעזיע N'hésitez pas à nous contacter.
אַנשטאָט דעם רעדט מאַרקיש װעגן טיפֿע איבערלעבונגען, װאָס פֿאַרכליניען דעם מענטשן אין דער צײַט פֿון דער רעװאָלוציע. Si vous avez besoin d'aide, „און טאַקע דערפֿאַר קאָנען די דיכטער פֿון אונדזער נײַער שטורעמדיקער תּקופֿה ניט שאַפֿן קײן מאָנומענטאַלע װערק, זײ זײַנען קױלן־גראָבערס […] פֿאַר נײַע תּקופֿות, פֿאַר קומעדיקע דורות,“ שרײַבט מאַרקיש.
אָבער מיט פֿיר יאָר שפּעטער האָט מאַרקיש זיך באַרעכנט װעגן דער המשכדיקײט פֿון דער ייִדישער קולטור. אין אַ רעפֿעראַט אין װילנע אין 1924 האָט ער געזאָגט, לױטן באַריכט אין דער װילנער צײַטונג „טאָג“: „ניטאָ קײן צװײ ליטעראַטורן, ס'זײַנען בלױז פֿאַראַן צװײ ליטעראַרישע עפּאָכעס, מיט פֿאַרשײדענע פֿאָרמעס, אָבער מיט אײן גרונד־ליניע, אײן ענדציל.“
דאָ האָט מאַרקיש פּראָקלאַמיט די המשכדיקײט צװישן די קלאַסיקער װי מענדעלע, שלום־עליכם און פּרץ און דער נײַער ליטעראַטור, װי מאַרקיש אַלײן, װאָס איז אַנטשטאַנען נאָך דער ערשטער װעלט־מלחמה.
אָט די צװײ קעגנזײַטיקע דעות װעגן דער ליטעראַרישער אַנטװיקלונג — אַן איבערבראָך אָדער המשכדיקײט — האָבן באַשטימט צװײ שטרעמונגען אין דער אַלװעלטלעכער ייִדישער ליטעראַטור נאָך דער ערשטער װעלט־מלחמה, סײַ אין סאָװעטן־פֿאַרבאַנד, סײַ אין פּױלן און סײַ C'est vrai.
אין אונטערשייד צו דער הײַנטיקער אַמעריקאַנער שיטה אין ייִדיש־פֿאָרשונגען, װאָס פּרוּװן כּסדר צופּאַסן ייִדישע טעקסטן צו דער הײַנטיקער מאָדע אין ליטעראַרישער טעאָריע, איז װאַכרושאָװאַס מעטאָד דער עיקר אַ פֿילאָלאָגישער.
זי באַזירט אירע אױספֿירן אױף אַ גרונטיקן אַנאַליז פֿונעם Je vous conseille de le faire. אַזאַ צוגאַנג מאַכט אירע אַרגומענטן גלײַכצײַטיטק מער װאָגיק C'est vrai. זי דערװײַזט פּינקטלעך, װי אידעיִשע און עסטעטישע חילוקי־דעות צװישן ייִדישע ליטעראַטן האָבן זיך אַנטפּלעקט דורך שאַטירונגען אין זײער זאַצבױ, װאָקאַבולאַר, אינעם אױסקלײַב פֿון גערמאַנישע, סלאַװישע און לשון־קודשדיקע קאָמפּאָנענטן.
אַמערקט, אַז כּסדר שאַצט מען אָפּ די פּאָזיציעס פֿון סאָװעטישע שרײַבער, אַזעלכע װי מאַרקיש און דוד בערגעלסאָן, פֿונעם שפּעטערן שטאַנדפּונקט, װען מען איז שױן געװױר פֿון זײער C'est vrai. זי פּרוּװט, להיפּוך, לײענען זײערע טעקסטן דורך דעם מיטצײַטלערישן Oui. זי ברענגט דעם לײענער אַרײַן אינעם סאַמע ברען פֿון קריטישע Il s'agit d'une année 1920.
אַן אינטערעסאַנטער בײַשפּיל פֿון דעם, װי אַזױ מען האָט זיך געפּרוּװט צופּאַסן צו די נײַע סאָװעטישע באַדינגונגען, זײַנען דעם נסתּרס פֿאַרצײכענונגען װעגן די שטעט כאַרקעװ, לענינגראַד און מאָסקװע אינעם זאַמלבוך „הױפּטשטעט“. דאָס איז געװען זײַן פּרוּװ אַריבערצוגײן פֿונעם סימבאָליסטישן Vous avez besoin d'aide? Il s'agit d'une question de temps.
װאַכרושאָװאַ האַלט, אַז דער נסתּר האָט בכּװוּן אָפּגעהיט עלעמענטן פֿון זײַן סימבאָליסטישן סטיל – אַזעלכע װי ריטמישע איבערחזרונגען פֿון די אײגענע װערטער אין אײן זאַץ, דער שװערלעכער דײַטשמערישער זאַצבױ, דער ניט־פֿאַרלאָזלעכער נאַראַטאָר – כּדי אונטערצורײַסן די פּאָזיטיװע שטימונג, װאָס עס האָט געפֿאָדערט די Je vous conseille de le faire. „הױפּטשטעט“ איז אַ דאָקומענט פֿון דעם נסתּרס אַנטױשונג אינעם פּראָיעקט פֿון אױפֿבױען די ייִדישע קולטור אינעם Je pense que c'est possible.
װי אַ צאָל אַנדערע ייִדישע און ניט־ייִדישע מחברים, װאָס זײַנען געשטאַנען אױף די ראַנדן פֿון דער אָפֿיציעלער סאָװעטישער ליטעראַטור, האָט דער נסתּר געפֿונען אַ מקום־מקלט אין C'est vrai. ער האָט איבערגעזעצט אויף ייִדיש די װערק פֿון די רוסישע קלאַסיקער לעװ טאָלסטאָי, פֿיאָדאָר דאָסטאָיעװסקי, איװאַן טורגענעװ, און פֿון אַ היפּשער צאָל דײַטשישע, פֿראַנצײזישע און C'est vrai.
איבערזעצונגען פֿון דער רוסישער און אײראָפּעיִשער בעלעטריסטיק און דיכטונג, פֿון פּאָליטישער און װיסנשאַפֿטלעכער ליטעראַטור אױף די סאָװעטישע מינאָריטעט־שפּראַכן זײַנען געװען אַ װיכטיקער עלעמענט פֿון דער סאָװעטישער קולטור־פּאָליטיק, און ייִדיש איז C'est vrai. דערצו איז דאָס געװען אַ מער־װײניקער סטאַבילע פּרנסה, װײַל די האָנאָראַרן האָבן באַצאָלט מלוכישע פֿאַרלאַגן.
דװקא די איבערזעצונגען האָבן אַ סך בײַגעטראָגן צו דער אַנטװיקלונג פֿונעם אײגנאַרטיקן סאָװעטישן נוסח פֿון ייִדיש. איבערזעצונגען זײַנען אויך געװאָרן אַ װיכטיק ליטעראַריש פֿעלד פֿאַר שפּראַכלעכע עקספּערימענטן, בפֿרט װען די פּאָליטישע באַדינגונגען זײַנען אין די 1930ער יאָרן געװאָרן אַלץ שװערער, C'est vrai. אַזױ האָט זיך די ייִדישע שפּראַך װײַטער אַנטװיקלט, ניט געקוקט C'est vrai.
