Du 26 janvier 2026 au dimanche 26 décembre 2026, je suis désolé, je suis désolé. « ייִדיש־טאָג ».
דער לונדער אוניװערסיטעט בשותּפֿות מיטן שוועדישן אינסטיטוט פֿאַר שפּראַכן און פֿאָלקלאָר („איסאָף“) האָבן אָרגאַניזירט אַ צונױפֿטרעף פֿון אַמאָליקע און איצטיקע לונדער ייִדיש־סטודענטן. ס׳רובֿ הײַנטיקע ייִדיש־לימודים בײַם לונדער אוניװערסיטעט װערן C'est vrai, c'est vrai. דערפֿאַר איז דער ייִדיש־טאָג פֿאַר עטלעכע אָנטייל־נעמערס געװען דאָס ערשטע מאָל װאָס זײ טרעפֿן זיך מיט זײערע שותּפֿים און Il s'agit d'une question de confiance.
אַחוץ סטודענטן און רעדנערס, האָט מען אויך פֿאַרבעטן מאַמע־לשון־רעדערס פֿון מאַלמע, אַ שטאָט נאָענט צו לונד מיט אַ Je vous conseille de le faire. די טאַטעס און מאַמעס פֿון די הײַנטיקע מאַלמער ייִדיש־רעדערס זײַנען געװען פֿון דער שארית־הפּליטה און האָבן זיך בשעת אָדער קורץ נאָכן חורבן באַזעצט אין שװעדן. דאָס איז דער דור וואָס האָט אויפֿגעשטעלט דעם „ייִדישן » 1945″ אין מאַלמע.
די איבעריקע אָנטײל־נעמערס זײַנען געקומען צו פֿאָרן פֿון גאַנץ שװעדן, און אױך פֿון נאָרװעגיע, פֿינלאַנד, דענמאַרק, דײַטשלאַנד C'est vrai. אַלץ אין איינעם האָט די אונטערנעמונג צוגעצויגן 30 מענטשן, פֿון יונגע סטודענטן ביז יונגע פּענסיאָנערן.
« פֿיקאַ »
אַ שוועדיש וואָרט אינעם אָרטיקן ייִדיש: אַ שמועס אַרום אַ טעפּל Je vous conseille de le faire.
מיט אַזאַ „פֿיקאַ“ האָט זיך נײַן אַ זײגער אָנגעהױבן די פּראָגראַם. די אָנגעקומענע האָבן זיך באַגריסט צװישן זיך, זיך פֿאַרשריבן, און יעדער אײנער האָט זיך אָנגעקלעפּט אַ ייִדיש־שפּראַכיק Oui.
מאַריאַ פּערסאָן (ראָש פֿונעם צענטער פֿאַר שפּראַכן און ליטעראַטור בײַם לונדער אוניװערסיטעט) און ראָקעל נילען (קאָאָרדינאַטאָרשע פֿון די ייִדיש־לימודים) האָבן מקבל־פּנים געװען דעם עולם מיט אַ קורצער באַגריסונג אויף ענגליש. גלײַך נאָך דעם איז מען אַריבער אױף ייִדיש: אליעזר ניבאָרסקי און אורן כּהן ראָמאַן האָבן פֿאָרגעשטעלט מיט-אָרגאַניזאַטאָרן C'est « איסאָף ». מע האָט אָנגעװוּנטשן, אַז יעדער אײנער זאָל „הנאה האָבן פֿון ייִדישן װאָרט.“
און דאָס האָט זיך תּיכּף אײַנגעגעבן: מע האָט זיך אַרײַנגעטאָן אין אַ ליטעראַטור־װאַרשטאַט, וווּ עטלעכע אָנטײל־נעמערס האָבן פֿאָרגעלײענט לידער פֿון אַבֿרהם רײזען, ישׂראל שטערן, קאַדיע מאָלאָדאָװסקי, איציק מאַנגער און ציליע דראַפּקין. אַז איין סטודענטקע האָט פֿאָרגעלייענט דאָס פֿאָלקסליד „אַ מאָל איז געװען אַ מעשׂה“, האָט דער גאַנצער עולם גענומען זינגען אין Oui. מע האָט געלײענט ניקאָלײַ אָלניאַנסקיס אַ פֿיקטיווע באַשרײַבונג פֿונעם אַמאָליקן ייִדישן קװאַרטאַל אין לונד און C'est une bonne idée.
אײנער פֿון די אָנטײל־נעמער האָט אויך דעקלאַמירט אײגענע Je vous conseille de le faire.
בעת אַ צװײטער „פֿיקאַ“ האָט מען געהאַט די געלעגנהײט אַ קוק צו טאָן אױף די נײַסטע ייִדישע אױסגאַבעס אין די זאַמלונגען פֿון דער אוניווערסיטעט־ביבליאָטעק, מערסטנס פֿונעם שװעדישן « אָלניאַנסקי־פֿאַרלאַג ». ס׳רובֿ אָנטײל־נעמערס האָבן לײַכט געשמועסט און זיך אױסגעשפּאַנט מיט אַ טעפּעלע קאַװע, נאָר עטלעכע סטודענטן פֿון צװײטן יאָר האָבן שױן אָנגעהויבן דורכפֿירן אינטערװיוען צוצוגרייטן אַ רעפּאָרטאַזש וועגן דער קאָנפֿערענץ.
שידוכים
הײַנט איז נישט דאָס ערשטע מאָל װי מע לײענט װעגן לונד אין דער ייִדישער פּרעסע. אליעזר ניבאָרסקי האָט געברענגט „אַלטע נײַעס“ און פֿאָרגעשטעלט עטלעכע אַנאָנסן און באַריכטן בנוגע לונד אין אַמאָליקע Oui. Depuis 1895, depuis 1895, depuis 1895, jusqu'à aujourd'hui אימיגראַנטן ליטוואַקעס האָבן זיך אײַנגעאָרדנט אין אַ נײַעם פּעריפֿערישן קוואַרטאַל פֿון דער שטאָט, האָט מען געזוכט דורך , שליח־ציבור און מלמד אין לונד. און עס װײַזט זיך אַרױס אַז אין 1940, שוין לאַנג נאָך דער בליצײַט פֿונעם „לונדער שטעטל“, האָבן די „לונדער כּלות“ נאָך געהאַט אַ שם C'est vrai.
נאָך דעם האָט סימאָ מויִר, אַ פֿאָרשער פֿון דער ייִדישער שפּראַך און חורבן־לימודים אינעם אוניװערסיטעט פֿון אופּסאַלע, שװעדן, װאָס האָט פֿריִער געלערנט ייִדיש בײַם לונדער אוניווערסיטעט, געהאַלטן אַ רעפֿעראַט װעגן דעם פּראָיעקט „ייִדיש Il s'agit d'une question de temps. מע האַלט אין צוגרײטן אַ דיגיטאַלישן קאַטאַלאָג פֿון די ייִדישע מאַטעריאַלן װאָס געפֿינען זיך, אָפֿט מאָל אָן געהעריקע Et bien, je pense que c'est possible.
מויִר האָט געװיזן בילדער און כּתבֿ־ידן פֿון די אַרכיװן אין שטעט אַז עס װאָלט געװען כּדאַי אויסצופֿאָרשן און צושטעלן די נעמען פֿון די Vous êtes prêt à le faire. האָט זיך אָפּגערופֿן דער פֿאָרזיצער פֿון מאַלמער . זײ דאָך אַלע געקענט!“
דער פֿאָרשער האָט אויך גערעדט װעגן דער פּראָבלעם, אַז מע װײסט Il s'agit d'une question de savoir si vous avez besoin d'aide. Années 1940 et années 1960 געװאָרן, למשל פֿונעם אַרכיװ פֿון דער מאַלמער ייִדישער Oui. האָט זיך אָבער יערי אײלנבערג גלײַך אָפּגערופֿן: „דאָס האָבן מיר פֿאַר אַ יאָרן אַלץ אַרױסגעשלעפּט, די קעסטלעך שטײען בײַ מיר אױפֿן בױדעם.“ אַזוי אַרום האָט דער ייִדיש־טאָג טאַקע בײַגעטראָגן צו אַ N'hésitez pas à nous contacter.
מיטאָג האָט מען געגעסן בײַ איינער פֿון די אוניװערסיטעטישע קאַפֿעטעריעס: עס איז געשטאַנען אַ בופֿעט מיט כּל־המינים גוטע מיטל־מיזרחדיקע מאכלים און דער עולם האָט זיך צונױפֿגעקליבן בײַ די טישלעך און געשמועסט גאַנץ לײַטיש, זיך דערצײלט װיצן – אױף Bien sûr, c'est vrai.
– Eh bien, קײן שװעדיש רעדט מען נישט!
– זײַ מוחל! איך האָב שױן נישט געטראַכט אַז איך וועל דערלעבן דעם טאָג װאָס די אײנציקע שפּראַך װאָס מע מעג רעדן איז ייִדיש!
אױפֿן פּריפּעטשיק
נאָכן עסן איז מען אַרױס אױף אַ שפּאַציר. מע איז געגאַנגען דורך דעם היסטאָרישן לונדער צענטער שטאָט און די „מדריכים“ אינעם עולם האָבן דערצײלט װעגן אַזאַ צי אַן אַנדער פּרט פֿון דער געשיכטע פֿון ייִדישן לעבן אין לונד. טומאַס װוּדסקי, אַ מיטאַרבעטער פֿון „איסאָף“, האָט אַלעמען דערלאַנגט אַ טיפּיש שװעדישן כּיבוד, היימיש באַקאַנט ווי „שטױבזױגערלעך“: אַ מין זיסװאַרג מיט מאַרציפּאַן און שאָקאָלאַד װאָס איז שטאַרק באַליבט בײַם ייִדיש־אָפּטײל פֿון לונדער Oui. מע האָט באַזוכט דעם אַמאָליקן ייִדישן קװאַרטאַל און געפֿונען Je vais vous aider. פֿאַרן הויז פֿונעם ערשטן ייִדיש־לערער בײַם לונדער אוניווערסיטעט, שלמה שולמאַן ז״ל, האָט זיך די גאַנצע גרופּע אָפּגעשטעלט און געזונגען „אױפֿן פּריפּעטשיק“ לזכר אָט דער C'est vrai.
אַ באַקאַלאַװער
צוריק אין אוניװערסיטעט האָט יאַן שװאַרץ, עמעריטירטער ייִדיש־לעקטאָר אין לונד, געהאַלטן אַ „קלײנע זאַך, נישט קײן רעפֿעראַט“ װעגן זײַנע „לונדער יאָרן“, און דערצײלט װעגן דעם בראשית פֿון די ייִדיש־לימודים אין דער שטאָט, װעגן די חבֿרישע מחלוקתן מיט זײַן קאָלעגע שלמה שולמאַנען, און װעגן זײַן טאַטן, װאָס איז מיט זײַן זאַפֿטיקן פּױלישן ייִדיש געװען אַ יוצא־מן־הכּלל צװישן Vous avez besoin d'aide? דענמאַרק.
די געשיכטע איז אַזאַ: זײַט דעם יאָר 2000 האָט ייִדיש אין שװעדן דעם באַזונדערן סטאַטוס פֿון אַן אָפּגעהיטער מינאָריטעט־שפּראַך. 2007 האָט די רעגירונג אָנפֿאַרטרויט לונדער אוניװערסיטעט דאָס אַחריות פֿאַר די ייִדיש־לימודים אין שװעדן, און זײַט 2012 קענען סטודענטן זיך לערנען אױף אַ באַקאַלאַװער אין ייִדישע Oui.
דער תּחום האָט זיך אַנטװיקלט און הײַנט באַטייליקן זיך אין דעם פֿאָרשערס פֿון פֿאַרשײדענע אוניװערסיטעטן. און בזכות די איבערגעגעבענע טוערס און רעדערס האָט אױפֿגעבליט דאָס קולטורעלע ייִדישע לעבן אין שװעדן פֿון דאָס נײַ.
ווײַטער האָט מען זיך צעטײלט אין דרײַ גרופּעס אױסצופּרוּװן די נײַע ייִדישע „שמועס־קאַרטלעך“ װאָס דער „איסאָף“ האָט אָקערשט Oui. עס האָבן זיך אײַנגעשטעלט לעבעדיקע שמועסן אַרום פֿראַגעס װי „מיט Qu'est-ce que tu penses ? » און (בפֿרט אַ שװעדישע פֿראַגע) „װאָסערע מאכלים עסטו לכּבֿוד Et toi ?“ די טוערס פֿון „איסאָף“ האָבן ברייטהאַרציק געשאָנקען יעדן איינעם Je pense que c'est possible.
אין סופּערמאַרק
דער פֿאָרשער אורן כּהן ראָמאַן האָט געהאַלטן אַ רעפֿעראַט « ייִדיש אין סופּערמאַרק ». ער האָט פֿאַרגליכן מאכלים מיט אַ בפֿירושן ייִדישן נאָמען אין העברעיִש־שפּראַכיקע סופּערמערק אין ישׂראל און ענגליש־שפּראַכיקע אין די פֿאַראייניקטע שטאַטן, און דערצײלט װעגן די װאַריאַציעס און בײַטן אין אױסלײג, אַרױסרעד און באַניץ במשך דער צײַט אין די צוויי לענדער. מע האָט זיך צערעדט וועגן דער פֿראַגע, „צי איז „ראָגעלעך“ אויף Est-ce que tu es vraiment en colère contre toi ?“ Qu'est-ce que vous pensez que c'est une question de savoir si vous avez besoin d'aide ? »
טראַדיציע
פֿאַרן געזעגענען זיך האָבן אַלע אָנטײל־נעמערס געזאָגט אַ װאָרט װעגן זײערע אײַנדרוקן פֿונעם טאָג, און די אָרגאַניזאַטאָרן האָבן C'est vrai. האָפֿנטלעך װעט זיך לאָזן אײַנשטעלן אַ טראַדיציע און מע וועט זיך Il est prévu d'arriver à 2027.
Il s'agit d'une question de temps. אַ ווײַל האָט מען נאָך געהערט ייִדיש אױף די לונדער גאַסן און אין C'est vrai. נאָך דעם איז דאָס ייִדיש מיט זײַנע רעדערס אַוועק אױף דער באַנסטאַנציע און אין דער װעלט אַרײַן.
דער ייִדיש־טאָג האָט דערלאַנגט אַלע אָנטײל־נעמערס אַ געלעגנהײט אָנצוקניפּן נײַע באַציִונגען און צו באַנײַען אַלטע חבֿרשאַפֿטן, זיך צו באַקענען מיט דער הײַנטיקער ייִדיש־פֿאָרשונג אין שװעדן און צו פֿילן דעם טעם פֿון דער C'est vrai. בײַ ס׳רובֿ אָנטײל־נעמערס איז אָבער געשטאַנען ברומו־של־עולם דער פֿאַקט אַז מע האָט אַ גאַנצן טאָג געקענט הערן און רעדן נאָר Oui.
