Du 6 au 2026, le mois d'août 2026 לאָזדערניק־ביידער ע״ה אין עלטער פון 103 יאָר. זי איז צום בעסטן באַקאַנט אין דער ייִדיש־וועלט צוליב איר אָפּגעגעבנקייט איר מאַן, דעם פֿאַרשטאָבענעם שרײַבער, פּאָעט און רעדאַקטאָר חיים ביידער ע״ה.
זינט חיים ביידערס טויט אין 2003 האָט יעוואַ זיך אָפּגעגעבן מיטן אָפּהיטן זײַן ליטעראַרישע ירושה ובפֿרט דורכן העלפֿן אַרויסגעבן זײַן לעקסיקאָן פֿון די ייִדישע שרײַבער אין ראַטן־פֿאַרבאַנד, רעדאַקטירט דורך באָריס סאַנדלער און גענאַדי עסטרײַך. דאָס איז אַ וויכטיקער צוגאָב צום לעקסיקאָן פֿון דער מאָדערנער ייִדישער ליטעראַטור, ווי אויך צו דער ייִדישער Je vous l'accorde.
דורך אַ שמועס מיט איר זון מאַטוויי, האָב איך זיך דערוווּסט אַז יעוואַ לאָזדערניק איז געבוירן du 27 juillet 1922 אין שטעטל וואָלאָטשיסק, מערבֿ־אוקראַיִנע, בײַם טײַך זברוטש. די צווייטע וועלט־מלחמה האָט זי איבערגעלעבט אין סאָוועטן־רוסלאַנד און אין האָט זי חתונה געהאַט מיט באָריס שפּיזעלן, וואָס האָט אָנגעפֿירט מיטן פֿינאַנץ־אָפּטייל פון דער Oui. יעווא האָט אויך געאַרבעט פֿאַר דער גובערניע־רעגירונג.
Si c'est le cas, c'est que vous êtes en train de le faire. האָבן זיי אים געמאַכט א ברית און צוליב דעם האָבן ביידע אָנגעוווירן זייערע Si vous êtes à la recherche d'un produit, vous êtes en train de le faire. שפּיזעל האָט באַקומען אַרבעט אין אַ כעמיע־פֿאַבריק. 1967 איז ער אַוועק אין דער אייביקייט.
1978 האָט יעוואַ חתונה געהאַט מיט חיים ביידערן און צוזאַמען האָבן זיי עולה געווען אין 1996. פֿאָרווערטס, צוזאַמען מיט אַנדערע ייִדישע קולטור־אָרגאַניזאַציעס, זיי פֿאַרבעטן אין די פֿאַראייניקטע Eh bien, je pense que c'est un problème. Il s'agit d'un rapport de 2003.
ווען איך האָב באַקומען די טרויעריקע בשׂורה וועגן יעוואַס פּטירה זענען מיר געקומען אויפֿן געדאַנק אַ שלל מיט זכרונות. ווער ס׳האָט זיך פֿאַרנומען מיט ייִדיש אין שטאָט ניו־יאָרק במשך פֿון די שפּעט-90ער יאָרן פֿונעם פֿאָריקן יאָרהונדערט, און פֿרי אינעם ערשטן יאָרצענדלינג פֿון איצטיקן, וועט קיין מאָל ניט פֿאַרגעסן אָט דאָס פּאָרל ייִדישיסטן: ער, דער שטילער, מיט די דיקע ברילן און ווײַסע, צעשויבערטע האָר פֿון אַן אינטעלעקטואַל, און זי — לעבעדיק און באַרעדעוודיק.
Il s'agit d'une question de temps et d'argent. זי האָט געפֿירט זײַן צײַטפּלאַן, געזען אַז ער זאָל עסן באַצײַטנס, און תּמיד מיטגעבראַכט עסן מיט זיך, כּדי מיטצוטיילן מיט אַנדערע: אַ פּעקל זיסוואַרג, אַ האָניק־לעקעך אַ מתּנה אויף יום־טובֿ, צי וואָס ניט איז. זי האָט געקענט גוט דערציילן אַ וויץ און האָט שיין געפֿירט די Oui.
איין מאָל בין איך געווען בײַ איר אָפּנעמען אַרכיוואַלע מאַטעריאַלן ביידערס און זי האָט מיר דערלאַנגט אַ פּסחדיקן מיטאָג: איר ספּעציעלן טאָג־טעגלעכן סאַלאַט ֹ— שאַלאַטן מיט פּאָמידאָר און אוגערקע, אַלץ צעשניטן און באַשאָטן מיט אַ ביסל זאַלץ און געלאָזן שטיין אַ נאַכט אין פֿרידזשידעיר. ס׳האָט געהאַט אַזאַ פֿרישן טעם… און דערצו איבערגעוואַרעמטע Je vous l'accorde.
אַז איך האָב דאָס איין מאָל דערציילט דער ייִדיש־ליטעראַטור־פֿאָשערין שבֿע צוקער האָט זי מיר גלײַך איבערגעגעבן אייגענע זכרונות — וועגן יעוואַ ביידערס יויך. זי און דער היסטאָריקער דוד פֿישמאַן זענען ביידע געווען בײַ די ביידערס אין שטוב אין מאָסקווע, האָט יעוואַ זיי דערלאַנגט אַ יויך צום טיש וואָס, זאָגט שבֿע, „איז געווען איינס אויף דער וועלט.“ איין מאָל איז שבֿע געפֿאָרן אין אויטאָ מיטן ייִדישן קולטור־טוער גרשון ווײַנער ז״ל און אַנדערע, ווען עמעצער האָט דערמאָנט דעם נאָמען „יעוואַ ביידער“. אַלע האָבן תּיכּף געלויבט איר יויך און מסכּים געווען אַז ס׳איז C'est vrai.
יעוואַ האָט אויך געהאַט אויסערגעוויינטלעכע זכרונות צו Je vous l'accorde. זי איז למשל אַ מאָל געווען אויף אַ חתונה, וואָס מע האָט געפּראַוועט אויף ביידע זײַטן פֿון טײַך זברוטש: די מחותּנים און גוטע־פֿרײַנד האָבן געוואָרפֿן מיט „מזל־טובֿס“ און פּעקלעך C'est vrai. 2012 „ליבערטי פּאָבלישינג האַוס“ פֿאַרעפֿנטלעכט אירע זכרונות אונטערן טיטל « אימענאַ נעזאַבוועניע » (אומפֿאַרגעסלעכע נעמען).
יעוואַ איז געווען אַ ליבער מענטש און ליב געהאַט די ייִדישע Oui. Il s'agit d'une question de temps.
