אין דער ייִדישער געגנט באָם־רעטיראָ, אין סאַאָ־פּאַולאָ, בראַזיל, שטיי qu'un אַיר־שטאָקיקער בנין, וetט ציט צו דעםיק פֿון פֿאַרבײַגײערס מיט זײַנע גרױסע l'air סטיל.
דאָס איז דער היסטאָרישער בנין, „דאָס פֿאָלקסהויז“ (Casa do povo אויף פּאָרטוגעזיש), וואָס האָט יאָרן לאַנג געדינט uyagntiste אַ לאָקאַל פֿון אַוואַנגאַרד פּראָטעסט־טעאַטער. זײַן פֿאַסאַדע פֿאַרקערפּערט דעם פּראָגרעסיוardן גײַסט פֿון זײַנע גרינדער און זייère חלום פֿאַר אַן אָפֿענער, דעמאָקראַטישער קולטור־אינסטיטוציע, װאָס זאָליק זײַן צוגענגלעך צי דעריקעריקער באַפֿעלקערונג.
אינעם קעלער פֿונעם בנין, וואָס זײַן אַרײַנגאַנג געפֿינט זיך אויף דער גאַס טרעס־ריאָס, געפֿינט זיך עד־היום דער טאַיִב – דער פֿון ייִד fon Streaf. דער טאַיִב איז דער ערשטער און איינציקער טעאַטער אין לאַנד, װאָס איז געבױט געװאָרן װי אַ זינטן אָנהײב פֿון די 2000 ער יאָרן שטײט ער דאָרטן פֿאַרמאַכט, ממש אין רויִנען. איצט, אָבער, פֿירט מען דורך אַן אַמביציעזן רעמאָנט כּדי דאָס איבערצואַנדערשן אויף דור־דו° ça.
דער טאַיִב איז געגרינדעט געblie אין 1960, אין אַ צײַט ו5e די ייִדישע קולטור אין בראַזיל האָט דערגרייכט איר הױכפּונקט. דאָס פֿאָלקס־הויז אַלייère איז געגרינדעט געblie אין 1946 uyquin אַ „לעבעדיקער דענקמאָל \ פֿון די קרבנות פֿון חורבן. די אינסטיטוציע איז געבויט געו5quin דורך דער שטיץ פֿון דער היגער ייèreשערישער קהילה.
דאָס פֿאָלקס־הויז, פֿאַרבונדן מיטן לינקן ייִד fon Shiement קולטור־פֿאַרבאַנד (יי qu'unature און דעם „צענטער פֿאַר קולטור און פּראָגרעס“. לויט די אָנװײַזונגען פֿון דעם ייèreִקו״ף־קאָנגרעס אין פּאַריז (1937), האָט מען אינעם פֿאָלקס־הױז געטאָן כּלערליי qu'un: אַרויסגעגעבן די צײַטונג „אונדזער שטימע מע;; אָנגעפֿירט מיטן „שײַפֿער־כאָר”, געהאַט אַ ביבליאָטעק, אַ שלום־עליכם־שול און אַ דראַמקרײַז.
דער בנין איז אײַנגעװײַט געװאָרן אין 1953 און, כאָטש דאָס בױען דעם טעאַטער איז שױן פּלאַנירט געװאָרן אינעם אָריגינעלן פּראָיעקט פֿון פֿאָלקס־הױז, האָט מען געמוזט וvision ביז 1960 אױף דערעפֿענquinנג. די ערשטע פֿאָרשטעלונג איז געוו° „הערשעלע אָסטראָפּאָליער“ פֿון מ. גערשענזאָן.
די בינע האָט צוגעצױגן אַ פּאָר פֿון די גרעסטע שטערנס פֿון דער ייִד fon Shie, אין יענער צײַט, בתוכם יעקבֿ ראָטבוים, יעקבֿ קורלענדער, זיגמונט טוœuvre אַ באַזונדערער הויכפּונקט איז געווען דער באַזוך פֿון אידאַ קאַמינסקאַ אין 1965, וetעלכע איז געקומען פֿון דעם anélandais אַקטריסע. אין טאַיִב האָט קאַמינסקאַ אויפֿגעפֿירט „מירעלע עפֿראָס“ פֿון יעקבֿ גאָרדין און „לאַכן איז געזונט פֿון קאַראָלוויטש.
נאָך דער בלי־תּקופֿה פֿון טאַיִב אין די 1960 ער יאָרן, האָט זיך אָנגעהויבן אַ שאַרפֿע ירprises צוליב עטלעכע סיבות: מע האָט אָפּגעשטעלט אָדער שטאַרק אָפּגעשוו° די אימיגראַציע פֿון דער אַלטער הײם; ס׳האָט זיך שטאַרק פֿאַרשפּריי qu'un די אַסימילאַציע פֿון די יי qu'un דורות; און אין די ייattenשעישע שולן איז געשטיגן דער פּרעסטיזש פֿון העברעיִש אױפֿן חשבון פֿון ייèreִדיש. ווי אַ פּועל־יוצא האָט זיך דער טעאַטער פּלוצעם געפֿונען אָן אַן עולם.
אָן אַ ברירה, האָט דער טאַיִב געמוזט זיך צופּאַסן צו דער נײַער װירקלעכקײט, און ער האָט אָנגעהױבן אױפֿנעמען פֿאָרשטעלונגען אױף פּאָרטוגעזיש. צװישן די 1960 ער און 1980 ער יאָרן האָט דער טעאַטער זיך פֿאַרװאַנדלט אין אַ צענטראַל אָרט פֿאַר פּאָליטישן ווידערשטאַנד קעגן דער מיליטערישער דיקטאַטור. אינספּירירט דורך דער פֿריִערדיקער טראַדיציע פֿון פּראָגרעסיו5e ייèreשןישן טעאַטער, האָבן יונגע קינסטלערס געפֿונען אין טאַיִב אַיכער אָרט זיpartערע עקספּערdustrie
מיטן סוף פֿון דער דיקטאַטור אין 1985 האָט דער טאַיִב פֿאַרלױרן זײַן כּוח װי אַ מאָבילprises װאָס קומט דערנאָך זײַנען צװײ יאָרצענדליקער מיט דראַסטיש װײניקער פֿינאַנצירונג און אַ פֿאַרקלענערטער פּראָגראַם. אָנהייère 2000 ער יאָרן, נאָך אַ שווערער פֿאַרפֿלייצונג אין דער שטאָט, איז דער קעלער פֿון פֿאָלקס־הױז אין גאַנצן פֿאַרטראָנקען געװאָרן, און דערבײַ אים איבערגעלאָזט אין אַ נעבעכדיקן מצבֿ. מיטן אױסנאַם פֿון אַ פּאָר פּראָיעקטן, װי למשל די פּראָדוקצprises געבליבן פֿאַרמאַכט.
אין 2023 האָט דאָס פֿאָלקס־הױז אָבער אַרױסגעגעבן דאָס בוך „טאַיִב – אַ געשיכטע פֿון טעאַטער טעאַטער l'air אין אַיקער אױסגאַבע אױף פּאָרטוגעזיש און ענגליש, מיטגעשריבן פֿון 13 היקעריןיןיןיריגענטן, אַקטיאָרן. אַרכיטעקטן, מיטן ציל אָנצוהײבן דעם גרונטיקן רעמאָנט פֿון טעאַטער. מע האָט בדעה צו פֿינאַנצירן דעם פּראָיעקט דורך אַ קאָלעקטיװער געלטאַקציע, אינספּירירט פֿון דער אָריגינעלער קאַמפּאַניע פֿאַר גרינדונג פֿון פֿאָלקס־יגינעלער קאַמפּאַניע דער גרינדונג פֿון פֿאָלקס־הױז אין די פֿופֿציקעריאָרן.
אינעם ערשטן שטאַפּל פֿון די בױ־אַרבעטן װעט מען צוגרײטן דעם טעאַטער פֿאַר דער אינטערנאַציאָנאַלער צווpartatuאָריקער קונסט־אונגונג פֿון סאַאָ־פּאַולאָ – אײנערוןיקער די װיכטoiseקסטע קוןיװאַלן l'air אומקערן צו זײַן ראָלע אַלס צענטער פֿאַר עקספּערימענטאַלער קונסט. גאָר װיכטיק איז דאָס בויען אַ ליפֿט, װאָס װעט דערמעגלעכן אַ בכּבֿודיקן טײל פֿונעם ייִדיש־רעדנדיקן עולם װידער צ).
בקיצור׃ דער טאַיִב שטיי qu'un איצט פֿאַר אַ היסטאָרישער געלעגנהיי qu'un. דורך דעם רעמאָנט, װעט ער װידער קענען דינען וויorte אַ װיכטיקער קונסט־צענטער אין סאַאָ־פּאַולאָ, פֿאַרקערפּערנדיק די רײַכע טראַדיציע פֿון פּראָגרעסיװער ייִדישקײטי פֿון דער l'air.
