Muestra lingua : Salamoníko kumplyó sus syén i sínko ányos

Nous poursuivons, avec Isacco Hazan la publication de “petits textes d’atmosphère” qui, lus à haute voix par des personnes n’ayant pas de pratique peut contribuer à les initier de façon plaisante, s’efforçant de restituer le plus fidèlement possible le climat dans lequel évoluaient les communautés juives de l’Empire ottoman.
Nous ne publions pas de traduction intégrale mais quelques notes éclairantes. La graphie adoptée est celle de la prononciation phonétique. Nous suggérons aux débutants de lire lentement et en scandant, profitant des marques d’accentuation qui ne figurent communément pas.

Salamoníko kumplyó sus syén i sínko ányos

En Selaník, ántes l’avyertúra de las eskólas de l’Aliyánsa, el nivél d’instruksyón de la mansevés djudíya no éra múy álto. Sálvo syértos íjos de famíyas ríkas ke partíyan a Evrópa kompletár sus estúdyos, los ótros kedávan en plása. Las ijíkas, fin ake se kázen, por la mayoríya d’éntre éyas, las metíyan en chastreríya. Los djóven, si éran forsúdos, se destinaván al hammallík ; ufísyo kají ereditáryo. Los ótros topávan emplyégo en las fábrikas de tutún

Salamoníko, de la edá de kínze ányos fin a novénta no kedó de lavorár kómo hammál. Pára no estár enteraménte batál en káza, azíya la manyána un djiríko por la sivdá. Si se syentíya kansadíko, se asentáva en los bankítos de frénte la Torre blánka pára ver la djénte pasár. La tádre, a la fréska, después d’un buén paséo al bódre de la mar, se íva a la kavané tratárse un rakí kon azetúnas i kachkavál. Esto éra su embeléko.

Es la deskripsyón ke dáva a las persónas kuryózas de konosér su manéra de bivír. Al kumplír sus syén i sínko ányos, André, un jurnalísta de la prénsa djudíya ke en akél tyémpo empesó a paresér en fransés, keryéndo savér mas detályos sovre su longevidá, tchafteá úna nótche a su puérta.

Los resíve un ómbre derétcho kómo un kamích :

- “Byenvenú che nu, Mosiú !” Asénta i darsarémos en espanyól ke el fransés es agóra sólo ke me lo estó ambezándo. Syéndo ke óy es mi aniversaryo, puédo dezvelár.

- Estó maravilyádo, Sinyór Salamón, de su perfekta salú. Guadrádo séa de aynaráh !

- La salú ? Chekyúr al Dyó ! El aynaráh ? Mis biz inyétas se enkárgan el vyérnes a azérmos sauméryo. Por el kusúr ? Náda mas ! La manyána, en pyés a las séich. La nótche, en la káma a las dyés. Entre éstos dos moméntos del díya, ni me prívo ni abúzo. Agóra, trokaré mos de lakerdí. Es verdá ke los umános van a podér viyajár d’un lugár a un ótro en éstos pacharós de teneké i távla ke vémos bolár en los syélos ?

Ya se ízo médya nótche pasándo la óra a avlár de kózas i ótras. En súbito, úna chematá de mas en mas aserkánte vyéne perturbár la konversasyón.

Salamoníko, meldándo el espánto en los ójos de su interlokudór, lo trankilíza :

- No te merekíyes. Ya me uzí a estós bruyídos de sáltos i kántes. Es mi pádre ke abólta kyeflí de la meaná. Ya le díche míles de vézes : “Papá, ya víno el tyémpo de dezvatcheárte de tus virádas noktúrnas”. No me eskútcha…
kumplír = accomplir, entrer dans une nouvelle année
hammallik (Turc) = activité de portefaix
tutun (T)= tabac et cigarettes
batál (T) = désœuvré
djiríko = un petit tour
kavane (T) = café
embeléko = divertissement
tchafteár (T) = sonner, tinter
kamích (T) = roseau, sucre d’orge,
darsár (Hébreu) = discourir
dezvelar = dévoiler  (éventuel)
aynara (H) = mauvais œil
chekyúr (T) = merci
sauméryo = combustion d’encens
kusúr (T) = reste, reliquat, suite
lakerdí (T) = propos, sujet, thème
teneké (T) = fer-blanc
távla = bois
chematá (T) = vacarme, bruit
merekyárse (T) = s’inquiéter, se soucier
kyeflí (T) = gai, enjoué
meaná (T) = bistrot, buvette, cabaret
dezvatcheárse (T) = s’en défaire, renoncer.
Comments