Muestra lingua

Nous avons commencé, il y a quelques années maintenant et sur la demande de lecteurs, la publication dans chaque livraison d’un court texte en judéo-espagnol d’Isacco Hazan qui, lu à haute voix par des personnes n’ayant pas de pratique peut contribuer à les initier de façon plaisante. L’auteur s’est efforcé de restituer le plus fidèlement possible le climat dans lequel évoluaient les communautés juives de l’Empire ottoman.
Nous ne publions pas de traduction intégrale mais quelques notes éclairantes. La graphie adoptée est celle de Vidas Largas. Nous suggérons aux débutants de lire lentement et en scandant, profitant des marques d’accentuation qui ne figurent communément pas.   
La Rédaction
EL KANTONIKO DE CHOCHANA

Jurnaliko amigo

Te ize tanto konfidensyas asta agora ke te izites de mi famiya.

Lo ke te vo kontar esta vez, te lo digo kon lagrimas i rizas. Te vo avlar de mi ermanika tanto kara. Estava en vijita ande mozotros (eya bive en Israël). Ansina es ke se topo kon mi el diya del pranzo a la Perle Ottomane (organizado por Los Amigos de la Lettre Sépharade). Komo syempre, pujados i no mankados ! estavamos estretchos los unos kontra los otros i topando esto normal.

Dime, jurnaliko myo, los intelektuales no saven nunka riyir ? Empesimos a diskutir kon las personas ke stavan serka, ke eyas eran lo mas de paryentes nasidos a Selanik. Mi ermanika i yo los kontimos unas kuantas chakas para asperar el momento asta ke venga la komida, ke era ekselente de savor i kuantidad.

Oyendo las rizas, el lugar se intcho a torno de mozotros. Es alora ke mi ermanika se mityo a kantar (yo me se fue la boz despues de una operasyon) unas kuantas kantigas ke aziyan la alegriya de muestros paryentes. Kada persona ke se aserkava le demandava de kantar otra vez. Eya, de natura alegre no diziya “no”. Ansina es ke prometi d’eskrivir las palavras. Arogo a todos de akodrarse de mi ermanika ke le vino un kastigo grande : su ija bohora se le muryo en sus brasos aki, en Fransya.
Dime amigo komo se puede suportar esta desgrasya i no yorar ?
C.L.M.

Primera kantigaLa Marikoko
A Marikoko se le burako el tchintchan de tchilibi Yako
Vino la mujer se lo aremendo el tchintchan de tchilibi Yako
Segunda kantiga
Todo bueno tengo
Todo bueno tengo, marido viejo tengode ver a los mansevos me namoro yo. Los mansevos visten kamizas muy chik,
i el vyejo malo
                  djuba i antari.
(refrain, les quatre premières lignes)
Los mansevos visten sapatos de lustrine,
i el vyejo malo
                 djuba i antari
(refrain)
Los mansevos tyenen
kravatas muy chik
i el vyejo malo
     djuba i antari

Tersera kantigaEl Haham
Esta es la del Haham ke se va a Kunskundjuk

a trayer a la Rubisa kamiza dajur. 

Chochana Lucie Mazaltove

Lo ke kontáva la bavá…
El gáto de Djohá




Djohá i su amígo Mahmút dérsan en la kavané

Djohá : me paréses dertlí. Ke te akontesyó ?

Mahmút : décha estár; Zeynép, mi espóza djuró de matárme !

Djohá : no me dígas ! éya, ke te kyére tanto ?

Mahmút : Si figúrate ! Kazádos - dirémos kazufládos ; mas négro, kazuflujeádos - désde ányos ! Atchákes de una gatíka, akarreadéra de pleitos ! Ugursúza ! Mazál bácha ! Kúlpa mi blandúra ! Del prinsípyo, me saltáva a los dízes fin a arazgár kon sus pintchés las pyérnas del pantalón ! Yó, adjideándo, no me avíya ikideádo la álma de arondjárla de ánde veníya… de la káye, la pérra de káyes !

Djohá : Yo tambyén, kuándo me kazí, Fatimá avíya aperfijádo un gáto.

Mahmút : syénte un póko, yo, lo ke yévo !

Djohá : ávla !

Mahmút : oy, de madrugáda, kómo de usúl me asentí pára el desayúno. Ke véyo ? Endevína ! la gáta gostándo la létche en mi findján ! me suvyó úna tála bírra ke ni úna ni dos aferrí el kutchíyo pára degoyárla. Surprendído por Zeynép, me gritó : “animó ke téngas de alevantár la máno, te djúro ke si la tókas, te máto!”

Djohá : yo, la nótche de bóda, el gáto se víno a etchár kon mozótros en la káma ! Míra deskaradés ! Adepsizlík !

Mahmút : i ke izítes ?

Djohá : kití el kuchák, lo ahogí i lo enkachí en el hogár. Ayi se kemó.

Mahmút : en prezénsya de Fatimá ?

Djohá : si ! éya byen ke yóra ke yorarás, la prevení : “de agóra a en delántre, gáto may no pizará muestra káza !” De akél díya túve la paz.

Moralidá : mijór antisipár ke kurár. Malgrádo su lechána semejénsya, no se tráta akí de las konsekuénsyas de estas unyónes modérnas dítchas “mikst”. A los sosyológos, papazím, imamím i hahamím de debatír sóvre el kapítolo…






dersár
(turc)= étudier, deviser, bavarder.
kavané (turc) = café, bistrot.
dertlí (turc) = soucieux.
akontesér = survenir, arriver.
dechár estár = laisser être (littéralement) : laisse tranquille, ne m’en parle pas…
kazufládos, kazuflujeádos = déformation péjorative et escaladante pour kazados, mariés.
atchák = prétexte.
akarreár = déménager, emménager.
ugursúza = malchanceuse; mazal bacha, synonyme pour renforcer le sens.
blandúra = mollesse.
dízes = genoux.
arazgár = déchirer.
pintchés = griffes.
adjideár = prendre en pitié, apitoyer.
ikideár la alma = se résoudre à.
arondjár = jeter au loin, repousser.
pérra de káyes = chienne des rues;
insulte fort humiliante pour une chatte…
aperfijár = faire son fils : adopter.
usúl = usuellement, comme d’habitude.
findján = la tasse.
bírra = colère.
degoyár = couper le cou, égorger.
animó ke téngas = gare à toi.
deskaradés = sans visage, dévergondé.
adepsizlík = manque d’éducation.
Doublon turc du mot espagnol, renforçant le sens.
kitár el kuchák, ou etchár la fez = ôter la ceinture ou jeter le chapeau : chercher querelle.
ahogár = étouffer, noyer, étrangler.
enkachár = mettre dans une boite, ici dans le foyer.
hogár = le foyer, le feu.
yóra, yorarás = pleure et pleurera.
may (ital.prononcer maï) = jamais.
pizár = mettre les pieds.
kurár = curer, remédier.
sosyológos… = énumération cocasse : aux sociologues, curés, imams et autres rabbins d’en débattre.
Comments